ԱՎԵՏԱՐԱՆԱԿԱՆ ԱՌԱԿՆԵՐ

 «ՍԵՐՄՆԱՑԱՆԻ ԱՌԱԿԸ»

(Մատթ. ԺԳ 1-9, Մարկ. Դ 1-9, Ղուկ. Ը 4-8)

 

Մեր հյուրն է Բյուրավանի Սբ Գրիգոր Լուսավորիչ եկեղեցու հոգեւոր հովիվ Տ. Ղազար քհն. ՊԵՏՐՈՍՅԱՆԸ

— Իր աշակերտներին ուսուցանելիս կամ ժողովրդի բազմությանը քարոզելիս Քրիստոսը երբեմն դիմում էր առակավոր խոսքի։

Հին Կտակարանում նույնպես մարգարեները երբեմն առակներով են խոսում։ Ավելին՝ Հին Ուխտի գրքերում առկա է ամբողջական «Առակաց գիրքը», որի հեղինակը Սողոմոն թագավորն է։

Ի՞նչ ընդհանրություն ունեն Հին եւ Նոր Ուխտի առակները եւ ինչո՞վ են տարբեր։

 

— Հին Ուխտի առակներն իմաստության յուրատեսակ մի խրատանի կարելի է անվանել։ Մանավանդ երբ կարդում ենք Սողոմոնի «Առակաց գիրքը», այնպիսի տպավորություն է ստեղծվում, կարծես մի իմաստուն ուսուցանող, շարունակաբար խրատելով, կրթում եւ դաստիարակում է մեզ։ Ի տարբերություն հինկտակարանյան առակների, որոնցում գրեթե բացակայում է այլաբանության տարրը, Նոր Կտակարանի առակները, իրենց զարմանալի պարզությամբ եւ համեմատաբար սեղմ ծավալով հանդերձ, առավել մտասեւեռված են՝ հստակորեն ընդգծված ասելիքի առումով, եւ որպես կանոն՝ մատուցվում են այլաբանությամբ։ Ավետարանական առակների ծանրակշիռ մասը վերաբերում է այն մեծ ավետիսին, որ Աստծու Որդին բերել է աշխարհին, այն ճանաչողությանն ու ճշմարիտ հավատին, որով բացվում են Երկնքի արքայության դռները։ Որոշ առակներ հենց այդ բառերով էլ սկսվում են. «Երկնքի արքայությունը նման է…»։ Ամենակարճ ձեւակերպմամբ կարելի է ասել՝ Հին Ուխտի առակներն իմաստությունն է, Նոր Ուխտինը՝ իմաստությունը՝ այլաբանության միջոցով։

«Սերմնացանի առակը» Ավետարաններում հանդիպող առաջին առակն է, որի մասին հիշատակում են երեք ավատարանիչները։ Սերմնացանի ցանած սերմերը հայտնվում են արտում՝ չորս տարբեր պայմաններում. արտի եզերքին, որ անցուդարձի ճանապարհ է, քարքարոտ մասերում, որոնց վրայից արոր չի անցել, փշոտ տեղերում, որ խոպան են մնացել, եւ վերջապես՝ պարարտ հողում։ Առաջին երեք վիճակներում հայտնված սերմերն այս կամ այն կերպ ոչնչանում են, եւ միայն պարարտ հողի վրա ընկածներն են ապրում եւ պտուղ տալիս։

 

— Ինչպես նշեցինք, Աստծու Որդին հավերժական ճշմարտությունները մատուցում է այնպիսի առակների միջոցով, որոնցում նկարագրված պատմություններն իրենց բուն, առաջնային իմաստով շատ պարզ ու հասկանալի էին մարդկանց։ Նույնը «Սերմնացանի առակի» պարագայում է։ Հիսուսն այս առակը պատմում էր մարդկանց, որոնց շատ լավ ծանոթ էր սերմնացանի գործը. դրանք գյուղացիներ էին կամ գյուղատնտեսական աշխատանքներին այս կամ այն կերպ առնչվող մարդիկ, ովքեր իրենց ծանոթ վիճակներից, մտքի աճմանը զուգընթաց, պետք է կարողանային ընկալել եւ հասկանալ այն հավիտենական ճշմարտությունները, որ մեր Տերը ներկայացնում էր այլաբանությամբ։

Տվյալ դեպքում յուրաքանչյուր սերմնացան շատ լավ գիտեր, որ, այո՛, հենց այդպես էլ լինում է. սերմը ցանելիս անպայման մի քանի հատիկ ընկնում է ճանապարհի եզերքին, որոշ մասը՝ ապառաժուտ տեղ, մի քանիսը՝ փշերի մեջ, իսկ մնացյալը (անշուշտ՝ մեծ մասը)՝ պարարտ հողի մեջ։

Այս եւ էլի մի քանի առակներ մեր Տերն Ինքը Ավետարաններում նաեւ մեկնաբանում է։ Եկեղեցու վարդապետների կողմից նույնպես այս կամ մյուս առակներն արժանացել են ընդարձակ մեկնությունների։ Պիտի փորձեմ իմ համեստ ընկալումները հավելել եղածներին։ Ըստ իս՝ առակում ներկայացված չորս վիճակներից յուրաքանչյուրն ունի ընկալման եւ մեկնության երկու հանգամանք։

Առաջին վիճակի պարագայում՝ «Մի մաս սերմ ընկավ ճանապարհի եզերքին, եւ երկնքի թռչունը եկավ եւ այն կերավ», չափազանց կարեւոր իմաստություն է փոխանցվում. մարդը լսեց Աստծու խոսքը, կարծես թե հավանեց, ընդունեց, սակայն հերիք է միջավայրը փոխի, անմիջապես սկսում է ոտնատակ տալ այդ խոսքը, հեգնել, արհամարհել, սեփական «փորձառությամբ» ձեռք բերած «իմաստություններով» հակառակն ապացուցել։ Այսինքն՝ եթե սերմը, որի մեջ զորություն կա, ամեն անգամ այս ու այն կողմ գնա, չի կարող հաստատվել։ Եվ եթե միտում էլ կար ծլելու, պտղաբերելու, ապա ոտնատակ տրվելու պատճառով չի կարող ծլել։ Ոտնատակ տալու նման օրինակները քիչ չեն նաեւ մեր օրերում։ Ասենք՝ մի երեխա հասունության շրջանում որոշում է գնալ եկեղեցի, գնում լսում է Աստծու խոսքը, ուզում է «պտղաբերել»… Եվ ահա ամեն կողմից հայտնվում են «ուսուցիչներ», որոնք իրենց պարտքն են համարում խելք սովորեցնել ու խրատել «մոլորյալին», անգամ ծաղրել։ Եթե կուլ գնաց այդ ազդեցությանը, այլեւս ոչինչ չի գոյանա։ Ծանոթ պատկեր է, չէ՞։

Մյուս հանգամանքը։ Ասում է. «Եվ երկնքի թռչունը այն կերավ»։ Ինչպես Տերն է բացատրում, երկնքի թռչունը խորհրդանշում է սատանային, որը գալիս եւ հափշտակում է արքայության խոսքը՝ լսողների, բայց չհասկացողների սրտում սերմանվածը՝ մարդուն ներքաշելով կրքերի, մեղքերի եւ պղծության մեջ։ Արդյունքում մարդն այլեւս անկարող է հասկանալու, լսածը ոչ մի օգուտ չի տալիս. այստեղ՝ լսում, այնտեղ մոռանում է։ Նման մարդիկ իսպառ դատարկ են աստվածային օրհնությունից, զուրկ են սրբությունից, եւ իրենց բաժինը միմիայն կրքերին հագուրդ տալն է, որի հետեւանքների մասին ավելորդ եմ համարում հիշեցնել։

— Երկրորդ վիճակին անդրադառնանք։ Ասում է. «Եվ ուրիշ մի մաս ընկավ ապառաժի վրա, ուր շատ հող չկար, եւ իսկույն բուսավ, քանի որ հողը խորություն չուներ։ Երբ արեւը ծագեց, խանձվեց, եւ քանի որ արմատներ չկային, չորացավ» (Մատթ. ԺԳ 5-6)։

 

— Այստեղ եւս առկա է երկու հանգամանք։ Առաջին՝ մարդը լսում է Աստծու խոսքը, ընդունում, ոգեւորվում, «այո՛» ասում, բայց քանի որ շարունակաբար ջրով (իմա՝ Աստծու խոսքով) չի սնվում, ինչի հետեւանքով պակասում է խոնավությունը (մտքի պայծառությունը), չորանում է (իմա՝ սայթաքում եւ կործանվում)։ Մենք ապրում ենք չափազանց ինֆորմացված մի դարաշրջանում, այնքան շատ տեղեկություններ են լցվում մեր գլխի մեջ, որ եթե Աստծու խոսքի «ֆիլտրը» չլիներ, ապա մեր ներաշխարհը կարող էր ուղղակի ավերակվել։

Երկրորդ՝ արմատների հանգամանքը։ Արմատը խորությունն է խորհրդանշում, արմատը սնուցիչն է, այս դեպքում՝ հավատի սնուցիչը։ Պատկերացնենք մարդկանց երկու տեսակ։ Առաջինը հաստատապես ասում է. «Այո՛, Քրիստոսը հարություն է առել եւ ուրեմն՝ անպայման բոլորին էլ հարություն կտա»։ Երկրորդն ասում է. «Դե որ այդքան մարդ ասում է՝ հարություն ենք առնելու, երեւի մի բան կա»։ Այսինքն՝ վերջին կարծիքն արմատ չունի։ Դարձյալ հերիք է մի «հեղինակավոր» կարծիք, եւ անմջապես կփոշիանա հավատը։ Այդպես էլ այն բույսերը, որոնք խոր արմատներ ունեն, հաճախ անհնար է արմատախիլ անել։ Բույսը պոկում ես, բայց արմատները մնում են։ Չնայած, ցավոք սրտի, շատ մոլախոտեր նույնպես զորեղ արմատներ ունեն…

— Երրորդ վիճակը փշերի մեջ ընկած սերմերի մասին է. «Ու փշերը բարձրացան եւ այն խեղդեցին» (Մատթ. ԺԳ 7)։

 

— Սա, թերեւս, ամենաթշվառ վիճակն է։ Սրանց վրա կարելի է ողբալ ամենից շատ։ Հենց սրանց մասին է «Հայտնության»

գրքում ասվածը. «Գիտեմ քո գործերը, դու, որ ո՛չ սառն ես եւ ո՛չ տաք. երանի դու սառն լինեիր եւ կամ տաք, իսկ դու գաղջ ես…» (Հայտն. Գ 15-16)։ Իսկապես ամենաողորմելի վիճակն է սա եւ շատ վտանգավոր՝ ո՛չ այս կողմ, ո՛չ այն կողմ։

Այս շերտը նույնպես երկու հանգամանք ունի, երկու «զորեղ» պատճառ՝ փշերի պես «խեղդող» հոգսերը եւ հարստության պատրանքը։

Առաջին հայացքից հոգս անելը շատ անմեղ, անգամ բարի բան կարող է թվալ։ Դու հոգս ես անում ընտանիքդ պահելու համար, ծնողիդ, զավակիդ, բարեկամներիդ համար… Հոգս ես անում, նույնն է թե՝ անտարբեր չես։ Բայց արի ու տես, որ ամենավտանգավոր փուշը ներկայանում է հենց բարի կերպարանքով։ «Ինչո՞ւ չես գալիս Քրիստոսի մարմինն ու արյունը ճաշակելու» հարցին շատ ու շատ մարդկանց շուրթերից լսում ենք. «Տե՛ր հայր, ժամանակ չունեմ»։ Բնական հարց է ծագում. «Իսկ ի՞նչ ես անում, որ ժամանակ չունես»։ Եվ երբ քննում ենք մարդկանց գործերը, տեսնում ենք, որ ժամանակ չունենալու հանգամանքը հիմնականում կեղծ է, հորինված։ «Ժամանակ չունեմ» ասող մարդը հաճախ ժամանակ ունի ժամերով բամբասելու, նարդի խաղալու, զանազան մոլախաղերի, հարբելու համար։ Ամեն ինչի ժամանակ ունի՝ բացի հոգու փրկության, աղոթքի, սրբության գործերից։ Նման մարդկանց ասել եմ եւ նորից նույնն եմ ասում. «Սիրելի՛ս, դու պարզապես մոռացել ես կամ չգիտես, որ այդ ժամանակը մեզ Աստվա՛ծ է պարգեւել, ինչպես որ այս կյանքը, որն այդ ժամերից է բաղկացած։ Ո՞նց ես համարձակվում Արարչին ասել. «Ժամանակ չունեմ»։ Եվ ահա երբ այդպես ես անում, նշանակում է՝ փշերը քեզ խեղդել են, եւ ուրեմն պտուղ չես տա, եւ այդ հավատքն էլ (իբրեւ թե հավատացել էիր) քեզ չի փրկի։ Որովհետեւ դու եղար սածիլ, աճեցիր, հասար ինչ-որ աստիճանի, բայց արդյունքում փշերը քեզ խեղդեցին, քանի որ հանկարծ «հասկացար», որ աղոթքի ու աստվածպաշտության համար ժամանակ չունես։

Այս վիճակի երկրորդ հանգամանքը, երկրորդ «զորեղ» պատճառը, ինչպես ասացի, հարստության պատրանքն է, ինչը զորանում է մարդու բնական կյանքի առաջանալուն զուգընթաց։ Երեխան չգիտի՝ ինչ է հարստությունը, դրանից ինչ բարի կամ չար բաներ կարող են ծնվել։ Բայց մեծանալով սկսում է հարստության արժեքը գնահատել՝ ընտանիքում եւ շրջապատում ընդունված չափանիշներով։ Եվ քանի որ չկա ճշմարիտ հավատք, մամոնան դառնում է կեղծ պաշտամունք։ Սակայն Քրիստոսը բազմիցս զգուշացրեց մամոնայի պաշտամունքի ավերների մասին։ Պարզապես պետք է հստակ գիտակցել, որ կյանքի երջանկությունը երբեք մամոնայի, այսինքն՝ նյութական ունեցվածքի մեջ չի կարող լինել, որն ինքնին մարդու ներքին, հոգեւոր կյանքում որեւէ էական դրական դեր չի խաղում, ընդհակառակը՝ հաճախ պատճառ է դառնում զանազան մեղքերի ու մոլությունների, ինչի հետեւանքում կորսվում է խաղաղությունը։

— Հասանք վերջին՝ պտղաբեր հողի վիճակին. «Եվ մեկ ուրիշ մաս ընկավ պարարտ հողի վրա եւ պտուղ տվեց. կար, որ մեկին՝ հարյուր. եւ կար, որ մեկին՝ վաթսուն, եւ կար, որ մեկին՝ երեսուն» (Մատթ. Ժ 28)։

 

— Երանի՜ է այս մարդկանց։ Երանի՜ նրանց, ովքեր կլսեն Աստծու խոսքը եւ իրենց սրտի մեջ կպահեն, ահով ու դողով կփայփայեն այն։ Ինչպես մի անգին ու հավերժական գանձ, կխնամեն ու կաճեցնեն իրենց մեջ եւ Տիրոջը կընծայեն սիրո, խաղաղության, բարության, համբերության, քաղցրության, հավատարմության, երկայնամտության, հավատի եւ հույսի պտուղներ. մեկին՝ հարյուր, մեկին՝ վաթսուն, մեկին՝ երեսուն։ Մեր սուրբ հայրերը գեղեցկորեն մեկնում են այս թվերը։ Հարյուրը նա է, ով իր կյանքը բոլորանվեր ընծայում է Աստծուն՝ ամբողջ իր էությամբ դառնալով Քրիստոսի ծառա. դրանք բացարձակ սրբակյաց մարդիկ են։ Վաթսունը նրանք են, որ ապրում են աշխարհի մեջ, բայց ծառայելով Աստծուն՝ ապրում են առաքինի կյանքով։ Երեսունն էլ նրանք են, որ սրտների մեջ հավատ ունեն եւ իրենց կարողության չափով բարին են գործում եւ սերմանում։ Անկախ այդ չափից՝ բոլորն էլ Աստծուն նվիրաբերելու պտուղ ունեն։ Ինչ խոսք, լավ կլիներ, որ ամեն մարդ կարողանար «մեկին հարյուր» պտուղ տալ։

— Ղուկասի Ավետարանում առակին հաջորդում են հետեւյալ խոսքերը. «Ոչ ոք ճրագ չի վառի եւ կաթսայի տակ չի թաքցնի, այլ կդնի աշտանակի վրա, որպեսզի ովքեր մտնեն, լո՛ւյսը տեսնեն» (Ղուկ. Ը 16)։ Եվ ավելացնում է. «Ծածուկ ոչինչ չկա, որ չհայտնվի, ոչ էլ գաղտնի բան, որ չիմացվի»։

 

Ինչո՞ւ է այս խրատը հետեւում առակին։

 

— Որովհետեւ անհնար է, որ մարդ պտուղ ունենա, եւ Աստված չնկատի։ Եվ երբ Աստված նկատում է, նա հայտնվում է աշտանակի վրա, դառնում է լույս։ Քրիստոսը նաեւ դրա համար խաչվեց, որ մարդն իր ամբողջ կյանքի ընթացքում շարունակաբար պտղաբեր լինի Աստծու համար։ Իսկ պտղաբեր մեկը չի կարող օրինակ չլինել ուրիշների համար։ Անշուշտ, օրինակ է նաեւ անպտուղը՝ վատ օրինակ։ Եվ միմյանց հետ շփվելով՝ մենք մեկս մյուսից կա՛մ լույս ենք առնում, կա՛մ՝ խավար։ Հուսահատ մեկը, վշտակիր մեկը, շփվելով մեկ ուրիշի հետ, կա՛մ հույսով կլցվի, կա՛մ ավելի անհույս կդառնա։ Նույնն էլ լույսի պարագայում է, որ Աստված անպայման պիտի բարձրացնի ու դնի աշտանակի վրա, որպեսզի լույս տա բոլորին։ Ճիշտ այդպես էլ Պետրոս առաքյալն է հորդորում երիտասարդներին. «Խոնարհվեցեք Աստծու հզոր ձեռքի տակ, որպեսզի ժամանակին Նա ձեզ բարձրացնի» (Ա Պետրոս Ե 6)։

Հյուրընկալեց Հայկ ԿԱՐԱՊԵՏՅԱՆԸ

Advertisements

Թողնել պատասխան

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Փոխել )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Փոխել )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Փոխել )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Փոխել )

Connecting to %s