ԱՎԵՏԱՐԱՆԱԿԱՆ ԱՌԱԿՆԵՐ

 «ԲԱՐԻ ՍԱՄԱՐԱՑԻՆ»

(Ղուկ. Ժ 29-37)

 

Մեր հյուրն է Բյուրավանի Սբ Գրիգոր Լուսավորիչ եկեղեցու հոգեւոր հովիվ Տ. Ղազար քհն. ՊԵՏՐՈՍՅԱՆԸ

 

– Ավետարանի այս հանրահայտ պատմության մեջ գթասրտության, ընկերոջը նեղության մեջ օգնելու, նեցուկ լինելու գաղափարն է։ Այնուամենայնիվ, Դուք հատկապես ի՞նչը կկարեւորեք այս առակում։

Այստեղ քննվում է ընկերոջ, բարեկամի խնդիրը։ Հիշո՞ւմ եք՝ աստվածային երկու պատվիրան կար, որոնք բոլոր պատվիրաններից մեծ համարեց Տերը. «Պիտի սիրես քո Տեր Աստծուն քո ամբողջ սրտով, քո ամբողջ հոգով ու քո ամբողջ մտքով։ Այս է մեծը եւ առաջին պատվիրանը. եւ երկրորդը սրա նման է. պիտի սիրես քո ընկերոջը, ինչպես քո անձը» (Մատթ. ԻԲ 37-39)։ Հրեա օրինականը, որ մեր Տիրոջը փորձելու նպատակով հարցեր էր տալիս, շատ լավ գիտեր այս պատվիրանը, սակայն ինքը չէր կատարում։ Ինչո՞ւ։ Թերեւս ինքն ուներ ի՛ր բացատրությունները, որոնք բխում էին ժամանակի հրեական մտածողությունից, եւ ուզում էր փորձել Հիսուսին՝ հարցնելով. «Ո՞վ է իմ ընկերը», ինչը եւ առիթ եղավ, որ մեր Տերը պատմի բարի սամարացու մասին առակը։ Նա, անշուշտ, զարմացավ Տիրոջ պատասխանից, որն ըստ էության նշանակում էր՝ ցանկացած մեկն է քո ընկերը, ով քո օգնության կարիքն ունի։

Հրեաների ընկալմամբ՝ ահարոնյան կարգի քահանան ամենասուրբ մարդն է։ Եվ ահա այդ «ամենասուրբ մարդը» նույնիսկ չմոտեցավ կիսամեռ վիրավորին, այլ «նրան տեսավ եւ թողեց անցավ»։ Երկրորդ մարդը, որ տեսնելով վիրավորին, դարձյալ չմոտեցավ, ղեւտացի էր՝ Ղեւիի ցեղի ժառանգորդ, ով ահարոնյան քահանաներից չէր, սակայն տաճարի մնացած ծառայությունների երեց էր, այսինքն՝ տաճարի սպասավոր՝ երեւելի մարդ։ Ղեւտացիները նույնպես, ինչպես եւ քահանաները, Իսրայելի մեջ չունեին ժառանգության իրավունք. նրանց ժառանգությունը եւ ունեցվածքը ժողովրդի հավատքն էր եւ հավատքով տրված տասանորդը։ Մի խոսքով՝ այս երկուսն էլ մեծ պատիվների էին արժանանում՝ իբրեւ հոգեւոր առաջնորդության ու սրբության խորհրդանիշ։ Իսկ սամարացիները՝ ճիշտ հակառակը։ Սամարացիները համարվում էին պիղծ ու անարժան մարդիկ։ Սամարիա կենտրոնով Իսրայելի ցեղերը նախապես մաս էին կազմում Միացյալ թագավորության, ապրում էին Մովսեսի Օրենքով, սուրբ հավատքով եւ իրենց սուրբ հայրերի ժառանգությամբ։ Սակայն Սողոմոնից հետո, երբ թագավորությունը տրոհվեց, մի կողմում մնաց Հուդայի ցեղը՝ Երուսաղեմ կենտրոնով, տաճարի շուրջը, որն ավելի մաքուր պաշտամունք ուներ եւ ավելի օրինապահ էր։ Մյուս կողմում հայտնվեց Իսրայելը, որն իր մեջ ամփոփում էր մնացած 11 ցեղերը։ Եվ սրա կենտրոնը Սամարիան էր։ Սրանք ճշմարիտ հավատքից շեղվածների համարում ունեին «զտարյուն» հրեաների աչքում։ Այն աստիճանի, որ երբ օրինապահ մի հրեա կամենում էր Երուսաղեմից գնալ Գալիլիա կամ հակառակը (իսկ այդ ճանապարհն անցնում էր Սամարիայի միջով), շրջանցում էր Սամարիան՝ զգալիորեն երկարացնելով ճանապարհը, միայն թե Սամարիայով անցնելով՝ չպղծվեր։ Ահա այսպիսի մի ժամանակ եթե մեկը հրեա մարդուն ասեր՝ սամարացին է նրա ընկերը, նա պիտի նզովեր ասողին։ Եվ ահա այս առակում մեր Տերը քահանային ու ղեւտացուն ներկայացնում է իբրեւ իրենց կոչմանն անարժան մարդիկ, իսկ  առաքինության օրինակ է սամարացու կեցվածքը։ Սա մի սխրանք էր, որ, թերեւս, միայն Հիսուսը կարող էր Իր աստվածային իմաստությամբ անել։ Քահանայից ու ղեւտացուց հետո, որոնք անտեսեցին վիրավորին, «մի սամարացի, որ ճանապարհորդում էր, եկավ նույն տեղով նրա մոտ եւ տեսնելով նրան՝ գթաց» (Ղուկ. Ժ 33)։ Պետրոս արք. Բերդումյանը շատ հետաքրքիր է մեկնում այդ դրվագը։ Ըստ նրա՝ Տերը «սամարացի» Իրեն է անվանում, որով, թերեւս, նախատում է հանդուգն հրեական ցեղին։ Նա այն նույն ճանապարհով եկավ, որով մարդը գալով՝ ավազակների ձեռքն ընկավ։ Որովհետեւ ինչպես նա Երուսաղեմից իջավ, այնպես էլ Սա՝ Վերին Երուսաղեմից՝ Երիքով՝ այս աշխարհն իջավ, ինչպես մի հովիվ, որ մոլորված ոչխարի հետեւից է գնում։ «Եվ տեսնելով նրան՝ գթաց», որովհետեւ այս կյանքի ճանապարհին կիսամեռ ընկած էր՝ չունենալով դարմանիչ, եւ չկար մեկը, որ փրկեր նրան… Ինչ վերաբերում է քահանային, հրեական մտածողությունը քահանայի սրբության վերաբերյալ ինքնին ճիշտ էր, բայց որովհետեւ իրականությունն էր աղավաղված (նա չմոտեցավ վիրավորին), դա արդեն Աստծու առաջ դատապարտելի կեցվածք էր։ Իսկ անտեսելու պատճառը, դարձյալ ըստ Բերդումյանի, հետեւյալն է. քանի որ անմարմինն էր (սատանան) նրան խոցել, ուստի մարմնավոր մարդը չէր կարող բժշկել։ Եվ երկրորդ՝ որովհետեւ վերքերը հոգեւոր էին, իսկ Հին Ուխտի քահանաների սպեղանիները՝ մարմնավոր. Օրենքը չբերեց կատարելություն, այն, ինչը որ բերեց «սամարացի» Տերը։ Պետք է ասեմ, որ այս հանգամանքը շատ ճարպիկ կերպով օգտագործում են աղանդավորները՝ Աստվածաշնչում □քահանա□ եզրի հետ կապված բոլոր բացասական դրվագները հավասարապես վերագրելով նաեւ Նոր Ուխտի քահանաներին։ Մինչդեռ սար ու ձորի տարբերություն կա։ Հին Ուխտի քահանաներն իրենց Օրենքն էին կատարում (մենք գիտենք, թե գոնե Հիսուսի ժամանակ ինչպես էին կատարում) եւ արդյունքում էլ ծաղրեցին ու խաչեցին Աստվածորդուն։ Մինչդեռ Նոր Ուխտի քահանայությունը Հիսուսին պաշտող ու Տիրոջը ծառայող մարդիկ են։ Եվ երկրորդ՝ չէ՞ որ հրեականության այդ մտածողությունն ուղղակիորեն չփոխանցվեց քրիստոնեությանը. Քրիստոսը փշրեց այն կեղծ, կաղապարված, քարացած մտայնությունը, թե Հին Ուխտի քահանաներն ամենաօրինավոր մարդիկ էին։ Եվ երբ Քրիստոսի սուրբ ծառաների՝ Նարեկացու, Շնորհալու, Եփրեմ Ասորու… աղոթքներն ենք լսում, տեսնում ենք, որ այս մարդիկ իրենց աղոթական կեցվածքի մեջ բոլորովին տարբեր են այն փարիսեցուց, որ աղոթում էր տաճարում։ Մեկ խոսքով՝ քրիստոնեական քահանայությունը չժառանգեց Հին Ուխտի քահանայության թերությունները։

«Եվ մոտենալով՝ կապեց նրա վերքերը, վրան ձեթ ու գինի ածեց եւ դնելով նրան իր գրաստի վրա՝ տարավ մի իջեւան եւ խնամեց նրան» (Ղուկ. Ժ 34)։ Տե՛ր հայր, խնդրեմ՝ այս հատվածի բացատրությունը։

 

Տարբեր մեկնություններ կան։ Ընդհանուրն այն է, որ «ձեթը» Սուրբ Հոգու շնորհներն են, որ ունեն բժշկելու զորություն։ «Գինին» Քրիստոսի փրկարար արյունն է, որ Նրա կենսաբեր վերքերից հոսելով՝ բժշկեց մեզ, «գրաստը» Քրիստոսի սուրբ խաչն է, իսկ «իջեւանը»՝ Եկեղեցին։ Եվ, ուրեմն, սատանայից («ավազակից») խոցված անձը, սուրբ Եկեղեցու հովանու տակ, Աստծու Սուրբ Հոգու զորությամբ եւ Քրիստոսի մարմնի ու արյան հաղորդությամբ շարունակաբար պիտի սնվեր, զորանար, եւ չարի հարձակումից ջախջախված հոգին պիտի կազդուրվեր ու սկսեր առաքինագործել։

«Եվ հաջորդ օրը, երբ դուրս էր գալիս այնտեղից, իջեւանատիրոջը երկու դահեկան հանեց տվեց եւ ասաց. «Խնամի՛ր նրան եւ ինչ որ ծախսես դրա վրա, Իմ մյուս անգամ գալուն կհատուցեմ քեզ» (Ղուկ. 35)։

 

«Դուրս գալը» Քրիստոսի համբարձվելն է, իսկ «իջեւանատերը» Եկեղեցու պետն է, ում Հիսուսը հանձնում է արդեն բուժված վիրավորին։ «Երկու դահեկանը» Աստվածաշնչի Հին եւ Նոր Կտակարաններն են, որոնցով Եկեղեցու պետերը եւ քահանաները պիտի կրթեն եւ դարմանեն Քրիստոսի Եկեղեցին՝ աստվածային սիրո մեջ։ «Մյուս անգամ գալուն», որ անկասկած Տիրոջ երկրորդ գալուստն է, Քրիստոսը պիտի հատուցի յուրաքանչյուրին՝ իր խնամքի դիմաց, եւ վա՜յ նրանց, ովքեր ծուլացել են վիրավորվածներին դարմանելու մեջ։

– Ըստ Պողոս պատրիարք Ադրիանուպոլսեցու՝ «Մարդու բնությունը բարեկամության կարիք ունի՝ թե՛ ուրախության, թե՛ տրտմության մեջ, որովհետեւ բարկամների ընկերակցությամբ ուրախությունը մեծանում է, իսկ տրտմությունը՝ բարեխառնվելով նվազում… եւ ով որ չգիտի՝ ինչ է բարեկամությունը, նա չգիտի, թե ինչ է մարդն առհասարակ»։

 

Տե՛ր հայր, ո՞րն է իսկական բարեկամությունը՝ քրիստոնեական բարոյականության չափանիշներով։

 

– Աստվածաշնչի բարիքը քրիստոնյա ժողովրդին այն է, որ ողջ կյանքի ընթացքում շարունակաբար սնվելով՝ զորացնում է մարդու հոգին եւ մղում բարիքի, ճշմարտության ու առաքինության։ Հայաստանյայց Առաքելական Եկեղեցին որեւէ մեկին չի սրբացրել կենդանության օրոք։ Ինչո՞ւ։ Որովհետեւ ամեն մարդ ենթակա է չարի հարձակումներին եւ գայթակղության։ Մյուս կողմից՝ անհավատ եւ մեղավոր կյանքով ապրող մեկը հանկարծ կարող է դառնալ դեպի Աստված եւ մեծ վաստակ ունենալ սրբության ու աստվածպաշտության մեջ։ Քրիստոսի Եկեղեցու սրբացված անձանց ցանկում այսպիսներն էլ քիչ չեն։ Եվ ինչպես Պողոս առաքյալն է ասում. «Նայելով նրանց (ձեր հավատքի առաջնորդների) կյանքի ընթացքի վախճանին, հետեւո՛ղ եղեք նրանց հավատին» (Եբր. ԺԳ 7), նույնպես եւ Հայ Եկեղեցին «սպասում էր», որ ընթացքի վախճանով վավերական դառնար մարդու սուրբ կյանքը, երբ արդեն մահակնացուն կնքված էր լինում, եւ այլեւս անփոփոխելի էր։ Սուրբ վարդապետները հորդորում են ահով եւ դողով մեր անձերի փրկությունը գործել։ Այսինքն՝ երբեք չպետք է բավարարվել արած բարի գործերով՝ մտածելով, թե ահա ես արել եմ այն, ինչ Աստված ինձնից պահանջում էր։ Ո՛չ, երբեք բավական չէ։ Գիտե՞ք՝ շարունակաբար առաքինագործելու համար հարկ է, որ հաճա՛խ հիշենք բուն առաքինության գործերը։ Օրինակ՝ մեր տեսադաշտից երբեմն վրիպում են ինչ-ինչ առաքինություններ՝ ողորմություն, հիվանդներին այցելություն եւ այլն. առօրյա հոգսերով ենք պատճառաբանում։ Սա ճիշտ վիճակ չէ։ Եվ երբ, առօրյա հոգսերի մեջ խճճված, Աստծու խոսքն ենք լսում, որը մեզ հանդիմանում է՝ «միայն քո անձի մասին ես մտածում» ասելով, մի պահ սթափվում ենք, հիշում ենք առաքինության գործերը։ Այնինչ՝ հաճախ պիտի հիշենք, չէ՞ որ դրանք երբեմն առանձին ջանք էլ չեն պահանջում. մի քաղցր խոսք, մի ժպիտ, սրտացավ մի խորհուրդ ընկերոջը, որ այդ պահին դրա կարիքն ունի, ինչը մենք անտեսում ենք, զլանում։ Այս դեպքերում Աստծու՝ անգամ հանդիմանության նման հնչած խոսքը սնունդ, օրհնություն ու զորություն է բոլորիս համար՝ ե՛ւ քարոզողների, ե՛ւ լսողների։ Գիտե՞ք՝ Սուրբ Հոգին հանդիմանում է մեզ, երբ բաց ենք թողնում բարին գործելու առիթը։ Չկա մեկը, որ նման առիթներ բաց թողած չլինի։ Ո՞ր մեկիս խղճի վրա ծանրացած չեն օգնություն հայցող աչքեր, որոնք անտեսվեցին, բայց չմոռացվեցին։ Եվ ամեն անգամ, երբ անտեսում ենք, հետո Աստծու Հոգին մի տեսակ տրտմություն է բերում մեր սրտին, եւ մեր հոգին հառաչում է՝ ափսո՜ս, որ կորցրի այս պատեհությունը. միգուցե այլեւս նման առիթ չլինի։ Սամարացին անցավ, տեսավ արնաքամ մարդուն (ի դեպ, վիրավորը հրեա էր), եւ լավ է, որ անտարբեր չանցավ. միգուցե նման առիթ այլեւս չունենար։ Ուրեմն՝ ո՞վ է մեր ընկերը։ Յուրաքանչյուր մարդ, ով մեր օգնության կարիքն ունի՝ անկախ մաշկի գույնից, դավանանքից… անկախ ամեն ինչից։

– Տե՛ր հայր, ո՞րն է առակի բարոյական եւ հավերժական իմաստը յուրաքանչյուրիս համար։

– Հավերժականը Տիրոջ այն պատվիրանն է, որով սկսեցինք մեր զրույցը. «Պիտի սիրես քո ընկերոջը, ինչպես քո անձը»։ Աշխարհով ինչ էլ որ անցնի, ինչպիսի քաղաքակրթություն էլ լինի, այս պատվիրանը չի փոխվի երբեք։ Սա աստվածատուր եւ վերժամանակյա պատվիարան է։ «Պիտի սիրես քո ընկերոջը քո անձի պես». սա Աստծո՛ւ պահանջն է մարդուց։ Եվ որչափ եսակենտրոնության զնդանում խարխափող մարդը, այդ զնդանի պատը խորտակելով, կարողանա դուրս գալ այնտեղից, կարողանա գործել նաեւ այլոց բարիքի համար, այնչափ իր վարձքը մեծ պիտի լինի երկնքում։ Որովհետեւ Քրիստոսն Ինքը մեծամեծ շնորհներով պարգեւում է եւ երբեք չի անտեսում բարի գործ անողին, ինչպես որ ասաց. «Ճշմարիտ եմ ասում ձեզ, քանի որ Իմ այս փոքր եղբայրներից մեկին արեցիք այդ՝ Ի՛նձ համար արեցիք» (Մատթ. ԻԵ 40)։ Ուրեմն նմանվենք «սամարացի» Քրիստոսին, որ սեղան էր նստում մաքսավորների ու մեղավորների հետ՝ ի զարմանս օրենուսույց քահանաների ու փարիսեցիների, որ մի դեպքում «ո՞վ է իմ ընկերը» հարցնելով՝ ուզում էին ասել՝ «ո՞վ է ինձ նման օրինապահ», մյուս դեպքում՝ տաճարում աղոթելիս իր անձն էր փառաբանում։ Իսկ այն, ինչ անում էր Քրիստոսը, նրանց եւ բոլորիս փրկության համար էր անում։

Հյուրընկալեց Հայկ ԿԱՐԱՊԵՏՅԱՆԸ

Advertisements

Թողնել պատասխան

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Փոխել )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Փոխել )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Փոխել )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Փոխել )

Connecting to %s