Սկիզբը՝ 2011 Մարտ Բ

Էվթանազիան նաեւ ինքնասպանություն է, քանզի առկա է հիվանդի համաձայնությունը` մահով ավարտելու իր տառապալից կյանքը, կամ հենց ինքը կարող է անջատել կենսապահպան սարքը: Հետեւաբար էվթանազիան բարոյական-քրիստոնեական մոտեցման տեսանկյունից պետք է քննարկել՝ ինքնասպանության խնդրի ներքո:

Ս. Գրքում առկա են ինքնասպանությունների մի քանի դեպքեր: Փորձենք ավելի մանրամասն անդրադառնալ Աստվածաշնչում ինքնասպանության ամենահայտնի փաստին` Հուդայի ինքնասպանությանը: Հուդայի ինքնասպանության խնդիրը միշտ էլ եղել է աստվածաբանների ուշադրության կենտրոնում: Նրանք փորձել են բացատրել եւ հիմնավորել, իսկ վերջին շրջանում նույնիսկ արդարացնել Հուդայի արարքը: Բայց դրանք ընդամենը կարծիքներ են, քանզի դժվար է թափանցել Հուդայի ներքին աշխարհը, զգալ եւ ներկայացնել նրա ապրումները: Այդ մանրամասնություններին չանրադառնալով` հայացք ուղղենք Հուդայի ինքնասպանության մեղքին, որն ընդհանրություններ ունի մեր թեմայի հետ:

Հուդայի արարքը եւ առհասարակ ինքնասպանությունը մեծ մեղք է համարվում Աստվածաշնչում: Հիշենք, որ Ծննդոցի Թ 6 համարն ուղղակի հրահանգում է. «Ով թափի մարդու արյունը, նրա արյան փոխարեն թող թափվի իր արյունը, որովհետեւ Աստծո պատկերով եմ Ես ստեղծել մարդուն»: Այնուհետեւ տասնաբանյայի վեցերորդ պատվիրանն ասում է. «Մի՛ սպանիր» (Ելք Ի 13, Բ Օրենք Ե 17): Պատվիրանն իր մեջ բովանդակում է նաեւ ինքնասպանության մեղքը: Էվթանազիայի հակառակորդներն իրենց փաստարկների մեջ ներկայացնում են նախեւառաջ բարոյական-կրոնական հենց այս հրահանգը: Աջակցված մահը կամ էվթանազիան մարդկային կյանքի արժեքի գաղափարն է արտացոլում, որը խոր արմատներ ունի քրիստոնեական ավանդության մեջ: Այդ ավանդությունը կյանքն Աստծուց տրված պարգեւ կամ փոխառություն է համարում: Աստված է ստեղծել ամեն ինչ՝ ներառյալ մարդկային կյանքը, եւ բարի է հռչակել այն (հմմտ. Ծննդ. Ա 31): Մարդկային կյանքի վերաբերյալ այս տեսակետն առաջին հերթին նշանակում է, որ մենք պետք է փայփայենք այն եւ անենք ամեն ինչ՝ հանուն նրա պաշտպանության: Մեր կյանքը մեր սեփականությունը չէ. Աստված է մեր կյանքի սեփականատերը: Այս դեպքում մեր կամ ուրիշի կյանքի հետ վարվելու իրավունքները սահմանափակ են:

Գուցե վիճելի եւ անհավանական թվա, բայց հնարավոր է այնպիսի մի ենթադրություն, ըստ որի` Ադամի մեղքը ոչ այնքան արգելված ծառից ուտելն էր, քան այն, ինչ նա արեց հետագայում: Աստծո կատարած «հարցաքննությունն» ուղղված էր երկու մարդ-արարածների, բայց Տերն իրողությունը պարզելու նպատակ չէր հետապնդում: «Ի՞նչ արեցիր» հարցն Աստծո շուրթերում անիմաստ է, եթե դա ասվում է պարզելու համար տեղի ունեցածը: Մարդկանց մտքերը կարդացող Աստված, անշուշտ, գիտեր կատարվածը: Հարցի էությունն այն է, որ դրանով Աստված մեղքերը քավելու հնարավորություն տվեց Ադամին. եթե նա ոչ միայն խոստովաներ իր մեղքը, այլեւ դրանով իր իսկ վրա վերցներ ողջ պատասխանատվությունը, ապա դա սիրով թելադրված ինքնազոհաբերում կլիներ: Այդ դեպքում Ադամը, իմանալով հանդերձ, որ իրեն մահ է սպասվում, կվերականգներ մարդու մեջ Աստծո պատկերը եւ չէր դատապարտվի տաժանքի եւ մահվան. չէ՞ որ Եվային փրկել կնշանակեր կյանք փրկել: Բայց Ադամն իր անձը հարվածի տակ չդնելու համար ասաց. «Այս կինը, որ տվեցիր ինձ, նա՛ տվեց ինձ ծառի պտղից, եւ ես կերա» (Ծննդ. Գ 12):

Ահա այստեղ էլ հանդիպում ենք մատնության առաջին դեպքին: Թեեւ այդպես էր եղել, ինչպես որ ասաց Ադամը, բայց միեւնույն է` նրա արածը մատնություն էր: Տերը հարցնում էր Ադամին իր արածի մասին, մղում էր նրան զղջման, ոչ թե մատնության:

Հուդան էլ սուտ չէր ասել Կայիափայի գործակալներին, բայց նրա «ճշմարտությունը» մատնություն էր: Այստեղ ընդհանրություն կարելի է տեսնել Աստծո` Ադամին ուղղված հարցի եւ Քրիստոսի` Գեթսեմանիի պարտեզում ձերբակալության պահին Հուդային ուղղված հարցի միջեւ` «Հուդա՛, համբուրելո՞վ ես մատնում մարդու Որդուն» (Ղուկ. ԻԲ 48): Ընդհանրությունը տրված հարցերի էության մեջ է. հնարավորությունը ուղղելու գործած սխալները: Տվյալ դեպքում սա նշանակում է, որ նրանց մատնության մեղքը ներելի էր: Ուրեմն, մասնավորապես անդրադառնալով Հուդային` ասենք, որ նրա աններելի մեղքը ոչ թե մատնությունն էր, այլ այն, ինչ հետո նա արեց, որն էլ համարվեց աստվածհայհոյություն:

Աստվածհայհոյության աններելիության մասին Քրիստոսն ասաց. «Դրա համար ասում եմ ձեզ. ամեն մեղք եւ հայհոյանք կներվեն մարդկանց, բայց Հոգու դեմ հայհոյանքը չպիտի ներվի։ Եվ ով որ մարդու Որդու դեմ խոսք ասի, նրան պիտի ներվի, բայց ով ասի Սուրբ Հոգու դեմ, նրան չպիտի ներվի ո՛չ այս աշխարհում եւ ո՛չ էլ հանդերձյալում» (Մատթ. ԺԲ 31-32):

Նշված մտքի այսպիսի ձեւակերպումը Մատթեւոսի Ավետարանում նշանակում է, որ ներվում է ըմբոստացումը միայն մարդու նկատմամբ, անգամ եթե նա մարդեղացած Աստված է: Բայց ինչո՞ւ է Հիսուսը շեշտում Սուրբ Հոգուն եւ ոչ թե պարզապես Աստծուն (Հայր, Որդի) ուղղված հայհոյության աններելիությունը: Այստեղ կա հետաքրքրական եւ կարեւոր մեկնաբանություն, որը բացահայտում է ինքնասպանության աններելիության ամբողջ էությունը. Ավետարանի Սուրբ Հոգին դա Հին Կտակարանի Աստծո Հոգին է, որն արարչությունից առաջ շրջում էր ջրերի վրա (հմմտ. Ծննդ. Ա 2): Հենց Նա էլ դարձավ մարդու կյանքի աղբյուրը. Աստված մարդ ստեղծելիս «նրա դեմքին կենդանության շունչ փչեց, եւ մարդն եղավ կենդանի էակ» (Ծննդ. Բ 7): Մարդու հոգին աստվածային է, հետեւաբար մարդն իշխանություն չունի նրա վրա, քանզի Աստված այդ իշխանությունը չի տվել: Ուրեմն, աններելի մեղք է համարվում հայհոյությունն ուղղված Ս. Երրորդության այն Անձի դեմ, Ով կենդանություն պարգեւեց մարդուն արարչության ժամանակ, իսկ դա Սուրբ Հոգին է: Սուրբ Հոգուն ուղղված հայհոյությունն Ավետարաններում համարվում է մահվան ընտրություն: Եթե հայհոյությունն Աստծո` Ս. Հոգու դեմ նույնն է, ինչ մահվան ինքնակամ ընտրությունը, ապա ինքնասպանությունը, մահվան ինքնակամ ընտրություն լինելով, դառնում է հայհոյություն կյանք պարգեւողի` Ս. Հոգու դեմ: Սրանով է բացատրվում, թե ինչու ներելի են բոլոր մեղքերը, բացի ինքնասպանության մեղքից: Այն ամենասարսափելի մեղքն է Աստծո դեմ, Ս. Հոգու դեմ ուղղված հայհոյանք ` ծանր, անչափելի ու աններելի: Ահա այստեղ է, որ կփորձենք մի շատ կարեւոր հարցադրում անել` թերեւս առանց պատասխանի. ինքնասպանության կողմով էվթանազիան մի՞թե աններելի մեղք չէ, ի՞նչով է տարբերվում Հուդայից այն հիվանդը, ով դիմում է էվթանազիայի:

Քրիստոնեական պատկերացմամբ՝ կյանքի իմաստն այս աշխարհի հետ չի կապված: Բարոյագիտության իդեալիստական ուղղություններից մեկը` հեդոնիզմը, դավանում է, թե հաճույքը կյանքի ամենամեծ բարիքն է, գերագույն նպատակը(տե՛ս ФроммЭ., Бегствоотсвободы, Минск, 2000, էջ 389, հետայսու` Бегствоотсвободы): Այդպիսի մտածելակերպը սահմանափակվում է միայն այս աշխարհի գոյության համոզմամբ, իսկ հանդերձյալ կյանքի գոյության հնարավորության մասին խոսք լինել չի կարող: Բայց անբուժելի հիվանդը պետք է պատրաստվի ոչ թե մահվան, այլ հավիտենական կյանքի: Հենց այս հավիտենական կյանքի նկատմամբ հավատի բացակայությունն է նաեւ, որ հուսահատություն է առաջացնում: Կյանքի իմաստի գիտակցումը կապված է կյանքի նպատակի հետ. եթե գոյություն չունի հավիտենական կյանք, ապա կյանքի գերագույն նպատակը հաճույքներն են:

Հոգու անմահությունը հաստատում է հավիտենական կյանքի գոյությունը: Այս մոտեցմամբ՝ մարդու կյանքն այս ժամանակավոր աշխարհով չի սահմանափակվում, եւ նրա կյանքի նպատակը դառնում է հոգու փրկությունը, այն հավիտենական կյանքին արժանի դարձնելը: Ուրեմն ինքնասպանությունը դառնում է անգիտակից արարք, որը ժխտում է հավիտենական կյանքի իրականությունը: Ն. Բերդյաեւն ասում է, որ այն, լինելով աստվածային եւ մարդկային օրենքների խախտում, առաջացնում է սարսափելի, համարյա գերբնական զգացողություն` հանդիսանալով բռնություն ոչ միայն կյանքի, այլեւ մահվան վրա:

Յուրաքանչյուր մարդու կյանք երկրի վրա ընթանում է Աստծո նախախնամությամբ. արարածն իրավունք չունի միջամտելու Արարչի գործերին եւ դադարեցնելու մի կյանք, որի գործարկումը միայն Ամենաբարձրյալին է վերապահված: Չնայած բոլոր մարդիկ բնական ծնունդով ծնողներից են առաջանում, սակայն Աստված է յուրաքանչյուր մարդու արարիչը: Մահկանացուն չի կարող ծնել անմահ հոգի. հոգին աստվածային է: Տերն արարման պահին օրհնեց ու ասաց. «Աճեցե՛ք եւ բազմացե՛ք եւ լցրե՛ք երկիրը…» (Ծննդ. Ա 28): Հետեւաբար մարդն ամեն գնով պետք է փայփայի Աստծո` մարդուն տված գերագույն պարգեւը` կյանքը` անսալով աստվածաշնչյան պատգամին. «Ձեր կյանքի մոլությամբ ձեզ մահ մի՛ ցանկացեք եւ մի՛ սպանեք ձեր անձերը՝ ձեր իսկ ձեռքերի գործերով» (Սողոմ. Ա 12):

 «Հարկավոր է ամբողջ ուժով ձգտել ապրել, նույնիսկ եթե այն շատ քիչ բան է հիշեցնում իրական կյանքի մասին»,- ասում է Անտոն Սուրոժսկին(МетрополитА. Сурожский, Жизнь, болезнь, смерть, Клин, 2001, էջ 56-57): Աստված կարեւորում է յուրաքանչյուր առանձին մարդու` նրա մեջ տեսնելով այն անծայրածիր արժեքը, որ Տիրոջ համար քննարկման ենթակա չէ: Այնպես է ծրագրվել, որ մեկ մարդու կյանքը հավասարազոր է ողջ աշխարհի գոյությանը, այն աշխարհի, որն ստեղծվել է ընդամենը որպես մարդու բնակավայր:

Ուղղափառ եւ Կաթոլիկ Եկեղեցիների աստվածաբանության մեջ ասվում է, որ եթե հոգին առաջանար սաղմից, որից եւ առաջանում է մարմինը, ապա նրանք միասին էլ կմեռնեին(Кант, Метафизические начала естествознаниа, М., 1992, էջ 1289): Հոգին անմահ է. նրա վրա մահկանացու մարդն իշխանություն չունի: Տիրոջն է կյանքի եւ մահվան իշխանությունը (հմմտ. Իմաստ. Սողոմոնի ԺԶ 13): Եթե մարդն իր կյանքի տերը լիներ, ապա մի՞թե չպիտի կարողանար տնօրինել այն այնպես, որ հասներ գերագույն երջանկության: Բայց մարդու` այս աշխարհի վրա ընթացքն այդ երջանկության անվերջ ու անբավարար ձգտում է: Գերագույն երջանկությունը կարող է իրականանալ միայն հավիտենական կյանքում, քանզի դրա աղբյուրը միայն Աստված է: «Երբ մարդը կը սնուցանէ երջանկութեան եւ կատարելութեան բաղձանքներ կը նշանակէ, որ սահմանուած է երջանկութեան ու կատարելութեան, եւ քանի որ անոնց չի կրնար տիրանալ երկրի վրայ, ինքնին կը հետեւի, որ պիտի տիրանայ անոնց անդենականի մեջ. այսինքն Աստուծոյ արքայութեան մեջ»,- ասում է Շնորհք եպիսկոպոս Գալուստյանը(Շնորհք եպիսկոպոս Գալուստեան, Տեղիք Աստուածաբանութեան, Երուսաղէմ, 1993, էջ 76):

Եվ վերջապես, եթե մարդն իշխանություն ունենար իր կյանքի նկատմամբ, ապա ինչո՞ւ նրան հայտնի չէ իր մահվան օրը. որովհետեւ նա չէ հոգու արարիչը. «Մահը մարդու համար հանգիստ է, սակայն ճամփան դեպի այն ծածկվեց նրանից. փակեց նրա շուրջը Ինքը՝ Աստված» (Հոբ Գ 22-23):

էվթանազիայի հարցը քննարկելիս առաջ են գալիս նաեւ մարդու ազատ կամքին առնչվող կենսական հարցեր, որոնք հատկապես բարոյական-կրոնական դաշտում լուծում են պահանջում: Ոմանց կարծիքով՝ էվթանազիան մարդկանց ազատություն է տալիս: Ջոն Ստյուարտ Միլլն իր «Ազատության մասին» գրքում պնդում է, որ ուրիշներին չառնչվող հարցերում անհատը պետք է լիակատար անկախություն ունենա: Նա իշխանություն ունի իր մարմնի վրա՝ կյանքին վերաբերող հարցերում, եւ նույն ազատությունը պետք է ունենա մահվանն առնչվող խնդիրներում: Կամքի ազատությունը բացարձակեցվում է նաեւ սցիենտիկ (գիտական) մտածելակերպի համաձայն, որի կողմնակիցները ժխտում են Աստծո գոյության հնարավորությունը` ամբողջ տիեզերքի գոյությունը բացատրելով պատահականությամբ: Սա նրանց հիմք է տալիս մարդուն իր դատավորը համարելու՝ իրեն առնչվող բոլոր հարցերում, ներառյալ` կյանքի եւ մահվան:

Ահա վերը նշված մոտեցումներն են, որ կրոնական-բարոյական տեսանկյունից վեր են հանում մարդու բարոյական պատասխանատվության խնդիրը՝ ոչ թե արդեն մարդկանց, այլեւ Աստծո նկատմամբ: Մարդու ազատությունը սերտորեն առնչվում է բարոյական պատասխանատվության հետ Նրա հանդեպ, Ով պարգեւել է այդ ազատությունը:

Շարունակելի

 

Ժորա սրկ. ՍԱՐԳՍՅԱՆ

Advertisements

Թողնել պատասխան

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Փոխել )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Փոխել )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Փոխել )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Փոխել )

Connecting to %s