Սկիզբը՝ 2011 Մարտ Բ — Ապր.Ա

Ազատությունը մարդու բարոյականության դրսեւորման եւ բարոյական արժեքների ու գործողությունների արտահայտման միջոց է: Աստված մարդուն ստեղծեց Իր պատկերով եւ նմանությամբ: Աստծո պատկերով ստեղծված լինելն առաջին հերթին կամքի ազատությունն է: Առաջին մարդու առջեւ Աստված լոկ մի արգելք դրեց. «Բարու եւ չարի գիտության ծառից մի՛ կերեք» (Ծննդ. Բ 17): Բարու եւ չարի գիտության ծառից ճաշակելու արգելքը նշանակում էր չարի հետ միանալու արգելք (հիշենք, որ չարն արդեն աշխարհ էր մուտք գործել մինչ մարդու արարումը` հոգեղեն էակների միջոցով): Արարիչն իհարկե կարող էր ստեղծել այնպիսի մի էակ, որը ծրագրված լիներ բացարձակապես ու անշեղորեն բարին գործելու եւ մեղքից հեռու մնալու, սակայն դրանով արարչությունն աննպատակ կլիներ: Նման էակն արժեք չէր ունենա այն իմաստով, որ Աստծո համար արժեքավոր է ոչ թե պարտադրված, այլ ազատ կամքով ընտրված բարին: Այդ պատճառով էլ ընտրության ազատությունը մարդու մեջ Աստծո պատկերի ու նմանության կարեւորագույն բաղադրիչն է:

Դրախտի արգելքը նպատակ չուներ սահմանափակելու մարդու ազատ կամքը, այլ միջոց ու հնարավորություն էր` հասնելու կատարյալ վիճակի. չէ՞ որ մարդը կատարյալ չէր ստեղծվել, այլ իր ազատ ընտրությամբ կատարյալին հասնելու կարողությամբ: Աստված սահմանափակեց մարդու բացարձակ ազատությունը` դրա փոխարեն նրան պարգեւելով իմաստավորված ազատություն: Բացարձակ ազատությունը մարդու պարագայում կնմանվեր այն նույն աննպատակ ազատությանը, ինչպիսին էր նախասկիզբ քաոսը, իսկ արարչությունը եղավ քաոսի մեջ կարգուկանոնի, օրենքի ներմուծում: Աստծուց հեռանալը կործանիչ մի ձգտում է` վերադառնալու նախասկիզբ քաոսի ազատության անիմաստությանը: Այնպես որ մարդու ազատագրումը Աստծուց մեղսագործության ազատության նվաճում է: Նույն իմաստավորումն ունի ռուս հանճարեղ գրողներից մեկի` Դոստոեւսկու նշանավոր այն միտքը, որ եթե Աստված չկա, ամեն ինչ թույլատրելի է: Նման պատճառա-հետեւանքային կապն իհարկե երկկողմ է` ենթադրելով նաեւ հակառակ պայմանավորվածություն. եթե Աստված կա, ապա թույլատրելիության սահմաններն ավելի նեղ են, եւ որքանով մեծ է մեղքը, այնքան ավելի շատ են սահմանափակումները:

Մարդու երկրային կյանքն ունի երկու սահման` սկիզբ եւ վերջ: Բեղմնավորումը եւ մահն Աստծո ներկայության երկու ձեւերն են. առաջինը նվիրում է երկրային կյանք, երկրորդը` բացում այն հավիտենականության համար: Մարդ չի կարող խուսափել ինչպես առաջին հանդիպումից, այնպես էլ երկրորդից: Մարդկային կյանքի երկու սահմանները` կյանքն ու մահը, բովանդակում են արարչագործության առեղծվածը եւ Քրիստոսի խաչի խորհուրդը: Այս երկուսի միջեւ տարածքը պատկանում է մարդու ազատությանը, բանականությանը, իր կամքին եւ իր կյանքին: Այդ ազատությունը չի խաթարվում նույնիսկ Աստծո կողմից: Բայց այդ սահմաններից այն կողմ գործում է Աստծո ազատությունը, եւ մարդը կոչված է հարգելու այն (տե՛ս Б. Г. Юдин, П. Д. Тищенко, Биоэтика, Москва, 2005, էջ 404):

Աստված, լինելով տիեզերքի արարիչը, նախախնամում է այն: Սա նշանակում է, որ տիեզերքը չի թողնված իր բախտին, այլ խնամվում, պահպանվում ու առաջնորդվում է Աստծո կողմից դեպի իր վերջնական նպատակը: Հին Կտակարանում հաճախ շեշտվում է Աստծո ներգործությունն Իր ստեղծագործության վրա, սակայն այդ ներգործությունը` որպես աստվածային նախատեսում կամ նախասահմանություն, առաջին անգամ հանդիպում ենք հունարենով գրված մի գրքում (Իմաստություն ԺԴ 3, ԺԷ 2), որ «նախատեսում» բառի փոխարեն դրված է ստոիկների գործածած «պրոնոյա» բառը: Նոր Կտակարանում բազմաթիվ ակնարկներ կան նախախնամության մասին (Մատթ. Զ 25-34, Ժ 28-31, Ղուկ. ԺԲ 6-7, ԻԲ 31, Հովհ. Ե 17):

Աստվածային այս նախախնամությունը չի կաշկանդում մարդու ազատությունը, այլ գործում է տիեզերքում՝ որպես նրա մեջ հաստատված բնական օրենքներ: Եթե մարդու ազատությունը կախում ունենար նախախնամությունից, ապա մարդը հլու-հնազանդ կլիներ եւ մեղք գործելու հնարավորություն չէր ունենա: Իսկապես, եթե մարդն ազատություն չունի, ուրեմն նա բարոյապես պատասխանատու չէ իր արարքների համար, բայց քանի որ Աստված պատասխանատվության է ենթարկելու կամքը, նշանակում է, որ նա տվել է մարդուն ազատ կամք:

Սուրբ Գիրքը մարդուն հայտնում է այն, ինչը նախասահմանված է: Նախասահմանությունը կապված է Աստծո ամենատեսության հետ, Ում հայտնի են մարդու ազատ կամքի հետագա ընտրությունն ու հետեւանքը: Այս մասին է վկայում Պողոս առաքյալի Հռոմեացիներին ուղղված թուղթը. «… որովհետեւ նրանց, որ (Աստված) առաջուց գիտեր, նախասահմանեց կերպարանակից լինելու Իր Որդու պատկերին…» (Հռոմ. Ը 29):

Աստված գիտի ե՛ւ անցյալը, ե՛ւ ներկան, ե՛ւ ապագան, սակայն Աստծո ամենագետ լինելը չի սահմանափակում մարդու ազատ կամքը: Կատարված դեպքերը կապված չեն Աստծո նախապես իմանալու հետ, այլ մարդու ազատ ընտրության արդյունք են: Մարդու ազատ ընտրությունը նրա բարոյական արժեքն է: Աստված նախասահմանում է այն բաները միայն, որոնք կախում չունեն մարդու կամքից: Եթե մարդն օժտված չլիներ ազատ կամքով, աստվածային շնորհը փրկարար նշանակություն չէր ունենա, իսկ մարդու փրկությունն սկսվում է նախեւառաջ շնորհի ազատ ընդունմամբ: Նրա ազատ կամքն աստվածային շնորհի` մարդու մեջ պտուղ տալու վճռող ազդակն է:

Ուղղափառ մտածողության մեջ մարդու ազատությունը նախեւառաջ նկատվում է իբրեւ մեղքից ազատագրվածություն: Քրիստոնեությունն ազատության արժեքը տեսնում է Աստծուն հավատալու, մարդկային ազատ կամքն աստվածային կամքին ենթարկելու մեջ: Ճշմարտության ճանապարհով քայլելու այս օրինակը Հիսուսը եղավ, Ով Գեթսեմանիում քրտինքն արյան փոխած` Իր աղոթքն ավարտեց հետեւյալ խոսքերով. «…բայց ոչ թե Իմ կամքը, այլ Քո՛նը թող լինի» (Ղուկ. ԻԲ 42): Այս հնազանդությունն իրականացավ խաչի վրա:

Հիրավի, մարդն ազատ է: Այդ ազատության բարձրագույն արժեքը ոչ թե բարու եւ չարի միջեւ ընտրություն կատարելու բուն կարողությունն է, այլ բարու ընտրությունը, երբ մարդը թույլ է տալիս, որ աստվածային բարիքը մուտք գործի իր անձնական, մարդկային ազատության տիրույթը, երբ իր կյանքում տեղ է տալիս Աստծուն: Այդ դրույթը հիմնված է ազատության ըմբռնման առաքելական ավանդությունների վրա: Ազատության էությունն արտահայտված է հատկապես Գաղատացիներին ուղղված՝ առաքյալի թղթում. «Եղբայրնե՛ր, դուք կոչված եք ազատության, միայն թե ձեր ազատությունը սոսկ մարմնի ցանկությունների համար չլինի…» (Գաղ. Ե 13) (տե՛ս Կիրիլ Պատրիարք, Ազատություն եւ պատասխանատվություն, Ս. Էջմիածին, էջ 91-92):

Այսպիսով, ազատությունը՝ գերագույն այդ պարգեւը, շնորհվել է մարդուն՝ որպես միջոց եւ հնարավորություն կատարյալ դառնալու համար: Բայց մարդն Աստծո պարգեւած ազատությունը ծառայեցնում է իր նպատակի եւ շահի համար ու երբեմն իրեն Աստված համարելով` վճռում է այնպիսի հարցեր, որոնք միայն Աստված է տնօրինում: Սեփական կյանքի եւ մահվան ընտրությունն այդ խնդիրներից, թերեւս, կարեւորագույնն է:

Էվթանազիայի կողմնակիցների փաստարկներում առանձնահատուկ կերպով շեշտվում է տառապանքների հիմնավոր պատճառ լինելը: Նրանք այն կարծիքին են, որ ահագնացող եւ շարունակական տառապանքների դեպքում միակ ելքը մահն է: Կյանքի իմաստը գնահատվում է հաճույքների եւ տառապանքների համեմատական առավելությամբ. եթե տառապանքները գերազանցում են հաճույքները, այդ դեպքում կյանքի իմաստը որոշվում է տվյալ անհատի կողմից:

Աստվածաբանության էական խնդիրներից մեկը տիեզերքում տառապանքների գոյության իմաստի ընկալումն է: Տառապանքը մահվան եւ Քրիստոսի հարության լույսի ներքո մարդկային գոյության անհրաժեշտ մաս է կազմում: Քրիստոսի հարության լույսի ներքո տառապանքը դեպի Աստված եւ դեպի մարդ նոր մոտեցման առիթ է տալիս: Մարդ արարածը` որպես տառապանքի եւ մահվան ենթակա էակ, դրա միջոցով կարողանում է բացահայտել իր եւ իր նմանի կյանքի իմաստը: Բնականաբար սա չի նշանակում, որ նա հնարավորության դեպքում չպետք է խուսափի ցավից ու տառապանքից, բայց այդ խուսափումը չպետք է լինի այնպիսի միջոցներով, ինչպիսին էվթանազիան է (տե՛ս Byrne Peter, Leslie Houlden, Companion Encyclopedia of Theology, London and New York,1995, էջ 823 (հետայսու` Companion Encyclopedia of Theology):

Քրիստոնեությունը սովորեցնում է, որ այս կյանքի տառապանքներն անիմաստ չեն: Դրանք մարդուն դարձնում են ավելի մարդկային, օգնում նրան վերականգնելու իսկական կապն Աստծո հետ (տե՛ս Ջովաննի Գուայտա, Զրույցներ Ջովաննի Գուայտայի հետ, Ս. Էջմիածին, 2001, էջ 259): Տառապանքը մարդու համար հանդիսանում է բարոյական արժեքների եւ հոգեւոր ուժի աղբյուր` առաջնորդելով նրան հավատի, սիրո եւ հոգեւոր աճի (հմմտ. Paul Badham, Paul Ballard, Facing Death, University of Wales Press Cardiff, 1996, էջ 112, Paul Badham, A Theological Examination of the Case for Euthanasia):

Տառապանքի իմաստի քրիստոնեական ընկալումը հասկանալու համար նախ պետք է հասկանալ, թե ինչո՞ւ են առհասարակ դրանք մարդուն ուղեկցում իր ողջ կյանքի ընթացքում: Մարդու հեռացումն Աստծուց` կյանքի աղբյուրից, մարմնի հիվանդ վիճակի գլխավոր պատճառն է: Այս տեսակետն արդեն իսկ տեսանելի է Աստվածաշնչում, քանզի ցավն ու տառապանքը մեղսագործությունից անմիջապես հետո աշխարհ մտան. «Պիտի անչափ բազմացնեմ քո ցավերն ու քո հառաչանքները։ Ցավերով երեխաներ պիտի ծնես, քո ամուսնուն պիտի ենթարկվես, եւ նա պիտի իշխի քեզ վրա» (Ծննդ. Գ 16):

Այնուհետեւ Աստված Ադամին ասաց. «… թող անիծյալ լինի երկիրը քո արածի պատճառով։ Տանջանքով հայթայթես քո սնունդը քո կյանքի բոլոր օրերին» (Ծննդ. Գ 17):

Մարդու անկման հետեւանքները թե՛ ֆիզիկական, թե՛ բարոյական էին: Ֆիզիկական մակարդակում մարդը ենթակա դարձավ ցավին ու ախտին, ծերության տկարությանն ու մարմնական անկայունությանը: Կնոջ նոր կյանք տալու բերկրանքը միախառնվեց որդեծնության ցավերին (հմմտ. Ծննդ. Գ 16): Անկման հետեւանքով մարդը ենթակա դարձավ նաեւ ֆիզիկական մահվան ժամանակ հոգու եւ մարմնի բաժանմանը:

Բարոյական մակարդակում անկման հետեւանքով մարդը մատնվեց հուսալքության, ձանձրույթի եւ վհատության: Նա ենթարկվեց ներքին օտարացման. դուրս գալով ինքն իր դեմ` նա դարձավ իր իսկ ախոյանն ու դահիճը:

Մեղքի հետեւանքները ծանր են լինում մարդու համար: Նա կորցնում է նախնական պարգեւները, եւ ցավն ու տառապանքը մարդուց անբաժան են դառնում:

Նոր Կտակարանում եւս հանդիպում ենք այն փաստին, որ հիվանդությունները եւ տառապանքները հիմնականում մեղքի հետեւանք են: Հիվանդության մասին Եկեղեցու աստվածաբանական մոտեցումն ու մեկնաբանությունը մեծապես պայմանավորված է Հիսուս Քրիստոսի երկրային գործունեությամբ ու առաքելությամբ: Հիսուսի գործունեության առանցքը հիվանդության բժշկումն էր՝ լայն հասկացությամբ, այսինքն` անկում ապրած մարդկության վերականգնումն իր նախնական եւ սկզբնական վիճակին: Սա իր հիմնական ուղղվածությամբ մեծ ընդգրկում ունի` մեղքից ազատագրում եւ հաղթանակ՝ մահվան նկատմամբ` արդյունավորելով ամբողջ տիեզերական ներդաշնակությունը:

Նորկտակարանյան պատմությունները մեզ բազմաթիվ տեղեկություններ են հաղորդում Հիսուսի գործած հրաշք-բժշկությունների մասին` կաղի, կույրի, անդամալույծների, բորոտների բժշկությունները, դեւերի հալածումը (Մատթ. Ը 14-17, Թ 1-8, Թ 18-26, Մարկ. Ա 40-45, է 33, Ը 23-26, Ղուկ. Ը 46): Նոր Կտակարանում եւ Գործքում նշվում է Հիսուսի եւ առաքյալների կողմից գործած բժշկության քսանինը դեպք: Բժշկությունը կատարվում էր հիվանդի կամ մերձավորների հավատքի առկայության դեպքում: Ուշադրություն դարձնենք Ավետարանում առկա այն իրողությանը, որ հիշատակված որոշ դեպքերում բժշկելուց առաջ Հիսուսը նախ մեղքերի թողություն էր տալիս, որից հետո կատարվում էր բժշկությունը: Այս հանգամանքը շատ պարզ արտահայտված է անդամալույծի բժշկման դրվագում. «Հիսուսը, նրանց հավատը տեսնելով, ասաց անդամալույծին. «Քո մեղքերը քեզ ներված են» (Մատթ. Թ 2):

Այնուհետեւ Հիսուսն ասաց անդամալույծին. «Որպեսզի իմանաք, որ մարդու Որդին իշխանություն ունի երկրի վրա մեղքերը ներելու։ Վե՛ր կաց, վերցրո՛ւ քո մահիճը եւ գնա՛ քո տունը»։ Եվ նա վեր կենալով իր տունը գնաց» (Մատթ. Թ 6-7):

Այս հատվածում հստակ է, որ անդամալույծի մեղքերի ներումը բժշկեց նրա հիվանդությունը: Սա վկայություն է, որ հիվանդությունների առաջացման գլխավոր պատճառներից մեկը մարդու սեփական մեղքն է: Ուրեմն, Ավետարանում եւս վկայություններ ենք տեսնում, որ հիվանդությունն ու տառապանքը նաեւ մեղքի հետեւանքն են լինում:

Այսպիսով, քրիստոնեությունը մարդուն բաժին հասնող հիվանդությունների մեծ մասը պայմանավորում է նրա անբնական եւ անբանական կյանքով, որի ընթացքում նա իր մեղքերի պատճառով խախտում է աստվածային պատվիրաններով եւ բնական օրինաչափություններով սահմանված վարքաձեւերը: Սրա լավագույն վկայություններից մեկը տեսնում ենք Սիրաքի իմաստության մեջ. «Ով մեղանչում է իր Արարչի առջեւ, նա կընկնի բժշկի ձեռքը» (Սիրաք ԼԸ 15):

Շարունակելի

 

Ժորա սրկ. ՍԱՐԳՍՅԱՆ

Advertisements

Թողնել պատասխան

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Փոխել )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Փոխել )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Փոխել )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Փոխել )

Connecting to %s