Սկիզբը՝ 2011 Մարտ Բ- Ապր. Բ

Մեղքն առաջին հերթին բարոյական ավերածություն է։ Մեր նախահայրը մեղք գործելով մահվան դատապարտեց ոչ միայն իրեն, այլեւ հետագա սերունդներին՝ մինչեւ Քրիստոսի առաքելությունը: Ուրեմն, եթե ախտերը մարմինն են սպանում, ապա կրքերի ձեւով արտահայտվող մեղքերը հոգին են կորցնում (հմմտ. Գրիգոր Նարեկացի, Մատյան Ողբերգության, Բան ԻԸ 14-15, Երեւան, 1960, էջ 118):

Միաժամանակ ամեն մի մեղք կարելի է դիտել իբրեւ հոգեկան ախտ, իսկ ամեն ախտ, այսինքն՝ հիվանդություն, որպես մարմնի մեղք, որովհետեւ մեղքերն ի վերջո քայքայում, կազմալուծում են մարմինը, իսկ մարմնական տկարությունները ներգործում են հոգեկան աշխարհի վրա: Բժշկագիտության պատմության մեջ նման պատկերացում գոյություն չի ունեցել: Այդ պատկերացումը ոչ միայն իրական հիմք ունի, այլեւ համընդհանուր եւ հավիտենական ճշմարտություն է: Բժշկությունը բավարարվում է ամեն մի հիվանդության առանձնակի, իրավիճակային ախտորոշմամբ, մինչդեռ երկու կարգի ախտորոշումներն էլ անհրաժեշտ են. մեկը հիվանդության վերջնական, իրական, խորքային պատճառն է հայտնաբերում, իսկ մյուսը` անմիջական ախտը: Արդյունավետ կլիներ, եթե այս երկու ախտորոշումներն էլ կիրառվեին միաժամանակ: Միգուցե այնտեղ, որտեղ վերջանում են բժշկության հնարավորությունները, սկսվում է հավատքը, բայց, մյուս կողմից էլ, ցանկացած հիվանդության դեպքում չօգտվել բժշկությունից եւ հիմնվել միայն հավատքի վրա, նշանակում է անտեսել Աստծո` մարդուն տված մեծագույն պարգեւներից մեկը` մտածելու կարողությունը: Պարզապես պետք է այդ կարողությունը ծառայեցնել իր ճիշտ նպատակին: Աստծո բոլոր պարգեւները բարի են, բայց դրանք մարդու կողմից կարող են չարի փոխվել՝ սխալ օգտագործմամբ:

Քրիստոնյայի կյանքը որդու կյանք է. նա պետք է ընդունի այն, ինչ տալիս է հայրը: Աստված մարդուն միայն բարիք է ցանկանում, ինչպես հայրն է որդուն բարիք ցանկանում, սակայն միշտ չէ, որ մարդը հասկանում է Աստծո տվածի իմաստն ու նպատակը: Մեղքից է առաջանում տառապանքը, եւ տառապանքի միջոցով է հաղթահարվում մեղքը: Կյանքում մշտապես իրականանում է այն օրենքը, որ մեղքի դիմաց տառապանք է տրվում: Այս տառապանքն իմաստալից է այնքանով, որքանով որ այն հնարավորություն է տալիս քավելու մեղքը: Մեղքի հաղթահարման այս ուղին ոչ միայն մաքրում է մարդու հոգին, այլեւ իմաստություն է տալիս` գիտակցելու եւ բացահայտելու կյանքի բարոյական կողմը, կյանքի իմաստի ողջ խորությունը՝ թեկուզ տառապանքների գնով: Մարդը յուրաքանչյուր տառապանք կկարողանա հաղթահարել, եթե դրանում իմաստ տեսնի: Քրիստոնեական աստվածաբանության մեջ շեշտվում է այն միտքը, որ ամենամեծ տառապանքը դրա աննպատակ լինելու գիտակցության մեջ է, որն առաջանում է հավատքի բացակայությունից: Նույն միտքն է արտահայտում Նիցշեն` ասելով, որ մարդու համար անտանելի է ոչ թե տառապանքը, այլ տառապանքի անիմաստությունը: Հիվանդը տառապում է ոչ թե սոսկ ֆիզիկական ցավերից, այլ հոգեկան վշտերից (տե՛ս Բիոէթիկա, էջ 146): Հոգեկան այդ վշտերը հաճախ անիմաստ են թվում, որն էլ խորացնում է տառապանքը եւ հուսալքություն առաջացնում: Հետեւաբար տառապանքի պատճառի եւ իմաստի գիտակցումը տանելի է դարձնում այն: Բայց գիտակցումը դեռ բավարար չէ. ընդունել կյանքը նշանակում է նաեւ ընդունել տառապանքը, եւ մարդու կյանքի գլխավոր նպատակներից մեկն այդ տառապանքների հաղթահարումն է: Մարդկության պատմությունը ցավի պատմություն է: Ցավն ու տանջանքը մարդու կյանքի անբաժան մասն են, եւ նրա կյանքի յուրաքանչյուր հանգրվան ունի իր ցավն ու տառապանքը: Բայց իրականությունն այն է, որ դրանք մարդու հոգեւոր կյանքի հիմքն են (Joseph A. Amato, Victims and values, A History and a theory of suffering, New York, 1990, էջ 1):

Քրիստոնեական աստվածաբանությունը յուրահատուկ մոտեցում ունի տառապանքի նկատմամբ` հիմնված Հիսուս Քրիստոսի տառապանքների վրա (տե՛ս Companion Encyclopedia of Thelogy, էջ 832)։ Տառապանքի մասին քրիստոնեական ժամանակակից գաղափարախոսությունը համահունչ է Աստծո տառապանքի պատմության հետ, Ով մարդացավ եւ զոհաբերվեց հանուն մարդկության: Ինչպես աստվածաբան Բերնարդ Հարինգն է ասում` «Քրիստոսը ֆիզիկապես չարչարվեց եւ սարսափելի տառապանքներ ստանձնեց` անցնելով մարմնական ցավից անդին» (անդ, էջ 832): Քրիստոսն անմեղ տառապանք կրեց, բայց ոչ աննպատակ: Նրա տառապանքների ամբողջ իմաստը բացահայտվում է մարդկության մեղքերի քավումով: Հիսուսի տառապանքները բժշկող ազդեցություն ունեցան տառապանքների աշխարհում (տե՛ս PaulS. Fiddes, The Creative Suffering of God, Oxford, 1992, էջ 110): Ցավն ու տառապանքը մեղքի միջոցով աշխարհ մտան, բայց հենց դրա միջոցով էլ Քրիստոսը հաղթեց դրանց: Նա մարդկության մեղքերով ծանրացած խաչն Իր ուսերին կրեց եւ օրինակ տվեց աշխարհին, օրինակ, որ սովորեցնում է համբերությամբ կրել տառապանքի խաչը, քանզի այս կյանքի տառապանքների հաղթահարումը շնորհի է արժանացնում մարդուն` մասնակից դարձնելով Քրիստոսի տառապանքներին: Այս մասին է վկայում Պետրոս առաքյալը. «Սիրելինե՛ր, տարօրինակ մի՛ համարեք այն այրող նեղությունը, որ ձեզ փորձելու համար է, որպես թե մի տարօրինակ բան պատահած լիներ ձեզ։ Այլ, որպես Քրիստոսի չարչարանքներին մասնակիցներ, ուրա՛խ եղեք, որպեսզի Նրա փառքի հայտնության ժամանակ էլ ցնծաք եւ ուրախանաք» (Ա Պետրոս Դ 12-13):

Ժամանակակից աշխարհում գնալով ավելանում են բժիշկների, բժշկական տեխնիկայի հնարավորությունները, բարձրանում է բուժման մակարդակը, բայց հիվանդությունները ոչ միայն չեն պակասում, այլեւ ավելանում են: Հիվանդությունների աճը եւ բազմազանությունը վկայում են այն մասին, որ մարդու խաթարված ընթացքն աշխարհի վրա շարունակում է խորանալ, որի հետեւանքով մարդկության մեղքերն ավելի բազմազան եւ բազմաբնույթ են դառնում: Աստված մարդուն առողջ է ստեղծել, իսկ հիվանդություններն ու առհասարակ ցանկացած նեղություն անցյալ, ներկա եւ նույնիսկ ապագա մեղքերի համար են տրվում` կա՛մ որպես մեղքի քավության հնարավորություն, կա՛մ էլ դեռեւս չգործված մեղքերի կանխում, քանզի Տերը «չի ուզում, որ որեւէ մեկը կորստյան մատնվի, այլ ուզում է, որ ամենքը ապաշխարեն» (Բ Պետրոս Գ 9):

Ուրեմն, քրիստոնեական աստվածաբանությունը մերժում է տառապանքի վերաբերյալ էվթանազիայի արդարացմանն ուղղված փաստարկները: Եթե ոմանց կողմից մահն ընկալվում է որպես միակ միջոց տառապանքներից ազատվելու համար, ապա քրիստոնեությունը նույնիսկ անմեղ տառապանքների մեջ իմաստ է տեսնում: Այդ ամենը բացահայտվում է Քրիստոսի երկրային առաքելությամբ. Նա մարդկության պատմության մեջ միակ անմեղ մարդն է եւ միեւնույն ժամանակ ամենամեծ տառապողը, սակայն Նրա անմեղ տառապանքը փրկեց ամբողջ մարդկությանը: Եվ ինչպես Քրիստոսի անմեղ տառապանքները պտղաբերեցին ամբողջ մարդկության համար, այնպես էլ ցանկացած մարդու տառապանքն է պտղաբերում իր եւ իր նմանների համար:

Էվթանազիան պաշտպանողների մյուս փաստարկմամբ՝ կյանքի իմաստը որոշվում է տառապանքների եւ հաճույքների համեմատաբար առավելության հաշվարկով: Այն դեպքում, երբ տառապանքներն ավելի շատ են, քան հաճույքները, կյանքի որակի հավասարակշռությունը խախտվում է` դառնալով անհամաչափ: Ըստ էվթանազիայի կողմնակիցների` այսպիսի վիճակները պետք է թեթեւացնել՝ մահն արագացնելու միջոցով:

Այս փաստարկն ուժեղ կողմեր ունի, հատկապես, երբ առկա են տառապալի կյանքը եւ հիվանդի ցանկությունը` չգտնվել այդ վիճակում, այսինքն՝ հիվանդը ոչ երկիմաստ կամք է արտահայտել: Այնուամենայնիվ, այն խոցելի է երկու պատճառներով. նախ` էվթանազիայի հնարավորության վերլուծության ժամանակ կոռեկտ չէ որպես տանջանք կյանքը համեմատել հաճույքի հետ: Տանջանքներն ավելի վատ են հաճույքներից, բացասական հուզումները` դրականներից, բայց կարո՞ղ ենք ասել, որ տանջանքն ավելի վատ է անհուսությունից, իսկ բացասական հուզումները` ամեն մի հուզմունքի բացակայությունից: Էվթանազիայի իրավիճակում գիտակցական որոշման ժամանակ առկա են ոչ թե կյանքի տարբեր որակական վիճակները, այլ ընտրությունը կյանքի եւ մահվան միջեւ: Տանջանքները չարիք են հաճույքների համեմատ, երբ ընտրություն է կատարվում տանջանքների եւ հաճույքների միջեւ: Բայց տանջանքները բարիք են մեռած անզգայության համեմատ, երբ կատարվում է ընտրություն տանջանքների եւ նույնիսկ տանջվելու անհնարինության միջեւ (անզգայություն):

Շարունակելի

 

Ժորա սրկ. ՍԱՐԳՍՅԱՆ

Advertisements

Թողնել պատասխան

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Փոխել )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Փոխել )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Փոխել )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Փոխել )

Connecting to %s