ԱՌԱՔԻՆՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ
ՀԱՎԱՏ-1

Մեր հյուրն է Բյուրավանի Սբ Գրիգոր Լուսավորիչ եկեղեցու հոգեւոր հովիվ Ղազար քհն. ՊԵՏՐՈՍՅԱՆԸ

— Համաձայն Եկեղեցու սուրբ հայրերի` Աստծու շնորհով իրագործվող որեւէ առաքինություն չի կարող կատարյալ լինել, եթե հիմնված չէ աստվածխոսական գլխավոր առաքինության` հավատի վրա: Երբ մտածում էի այս զրույցի նյութի մասին, երկակի եւ ինչ-որ առումով հակասական զգացումներ ունեցա. զրուցել հավատի թեմայով շատ հեշտ է թվում, միեւնույն ժամանակ` շատ դժվար: Առհասարակ հոգեւոր թեմայով որեւէ զրույց անհնար է պատկերացնել առանց հավատի գործոնի՝ ուղղակի կամ անուղղակի «միջամտության»: Այդուամենայնիվ, տե՛ր հայր, Ձեզ համար` իբրեւ քահանայի, հե՞շտ է խոսել հավատի մասին, բացատրել, պարզաբանել «հավատ» եզրի էությունը՝ որպես թեմա, որպես զրույցի նյութ:
— Լիովին համամիտ եմ Ձեր կարծիքին. այո՛, հավատի մասին խոսելը ե՛ւ շատ դյուրին է, ե՛ւ չափազանց բարդ ու դժվար: Բացատրեմ` ինչու: Հեշտ է, որովհետեւ ուրիշ էլ ինչի՞ մասին պիտի կարողանանք ավելի վստահ խոսել, ավելի հաճույքով խոսել ու անդադար խոսել, եթե ոչ՝ հավատի: Մյուս կողմից՝ շատ դժվար է անհատակ մի օվկիանոս տեղավորել փոքրիկ մի գուռի մեջ: Բայց ես պիտի ուզեի մեր զրույցը հավատի մասին սկսել սուրբ առաքյալի խոսքով: Նա ասաց. «Ի՞նչ է հավատը, եթե ոչ` հուսացած բաների հաստատումը եւ ապացույցն այն բաների, որոնք չեն երեւում» (Եբր. ԺԱ 1): Ընդհանրապես ինչի՞ն (ո՞ւմ) են հավատում. այն բանին, ինչը որ չի երեւում, ինչն անհնար է շոշափել, տեսնել, զգալ մարմնական զգայարաններով: Ըստ այդմ` հավատը վերզգայական երեւույթ է եւ ուրեմն` ճանաչողության բարձրագույն մակարդակ: Մարդկային ընկալումներով «հավատ» եզրը պայմանականորեն բացատրվում է երկու իմաստով: Առաջինն առ Աստված հավատն է (այս եզրաբանությամբ էլ գլխավորապես շեշտադրվում է «հավատ» բառը): Մյուսն ուղղակի հավատ է որեւէ մարդու, երեւույթի, վիճակի հանդեպ…
— Նույնն է թե` վստահության դրսեւորո՞ւմ:
— Այո՛: Առհասարակ մարդու ողջ կյանքը` ծննդյան օրից սկսած մինչեւ բանականությամբ ինքնուրույն ընտրություն կատարելու պահը, լեցուն է հավատի այդ երկու տեսակների տարրերով: Օրինակ` եթե մանկիկը չհավատա (իմա` չվստահի) ծնողներից, մեծերից եկած այն տեղեկությանը, որ, ասենք, այս առարկային կոչում են սեղան, հաց, քամի, անձրեւ եւ այլն, նա երբեք չի կարող խոսել սովորել: Այստեղ, իհարկե, խոսք չի կարող լինել հավատի կամավոր կամ ակամա դրսեւորման մասին: Բայց երեխայի այս պարզունակ հավատի մեջ չափազանց խոր իմաստ եւ իմաստություն կա: Հիշո՞ւմ եք Տիրոջ խոսքը: Նա ասաց. «Թո՛ւյլ տվեք այդ մանուկներին, որ Ինձ մոտ գան, եւ մի՛ արգելեք նրանց, որովհետեւ այդպիսիներինն է Աստծու արքայությունը: Ճշմարիտ եմ ասում ձեզ, ով որ Աստծու արքայությունը չընդունի ինչպես մի մանուկ, այնտեղ չի մտնի» (Ղուկ. ԺԸ 16-17): Ասելիքս այս է. ինչպես որ մանկիկը պարզ, մանկական միամտությամբ ընդունում է (եւ չի կասկածում) ծնողից եկող աննենգ, անխարդախ, պարզ, մաքուր եւ կենսականորեն անհրաժեշտ հավատի փոքրիկ տարրերը, որոնց շնորհիվ նա աստիճանաբար հասնում է բանականության ու կամավոր ընտրության աստվածաշնորհ աստիճանին, ճիշտ այդպես է նաեւ, երբ մարդն ընդունում է աստվածային հայտնության իրողությունը եւ չի կասկածում: Այստեղ, սակայն, մի կարեւոր պայման կա. հավատի խոսքը պետք է մաքուր ակունքից բխի, այլապես շատ մեծ վտանգ ու վնաս կլինի: Մանկան միամտության մասին խոսելիս Քրիստոսն այդ միամտությունը մարդկանցից պահանջում էր Ի՛ր՝ Աստծո՛ւ նկատմամբ:
— Տե՛ր հայր, միանգամից մի հարց պարզաբանենք (սա վերաբերում է ամբողջ զրուցաշարին): Առաքինություն ասելով` մենք նկատի ունենք քրիստոնեական առաքինությունները: Նույն կերպ աստվածային գլխավոր առաքինության` հավատի մասին խոսելիս նկատի ունենք Հիսուս Քրիստոսի Աստվածության հանդեպ հավատը: Բայց քանի որ մեր ընթերցողներից ոմանք կարող են ավելի «լայն» ընդգրկումով ընկալել «հավատ» բառը (չէ՞ որ եղել են ու կան երկրագնդի վրա տարբեր դավանություններ, տարբեր կրոններ, եւ ուրեմն` հավատի տարբեր դրսեւորումներ), պարզենք` ո՞ր հավատի մասին է խոսքը:
— Այդ «ոմանց» պատասխանելու համար ստիպված եմ մի քիչ հեռվից գալ: Նախ՝ պայմանավորվենք, որ «հավատ» ասելով հասկանում ենք Հավատո հանգանակում ընդգրկված առանցքային եզրերը, հատկապես՝ մեռելների հարությունը եւ բուն փրկագործությունը: Աստծու հանդեպ հավատի ամբողջ պատմությունն ամփոփ ձեւի մեջ այս է. մեր նախածնողները` Ադամն ու Եվան, ի սկզբանե ոչ թե հավատացել են Աստծո գոյությանը, այլ ուղղակի եւ անմիջականորեն վայելել են Աստծու ներկայությունը: Նրանց համար հավատի խնդիր չկար. անմիջականորեն Արարչի ձեռքով ստեղծված լինելով` նրանք Աստծու հետ ծնող-որդի հարաբերության մեջ էին: Հավատի խնդիրը ծնվեց այն օրը, երբ Ադամն ու Եվան շնորհազրկվելով վտարվեցին դրախտից: Եվ գնալով այդ անհրաժեշտությունն սկսեց ավելի ու ավելի մեծանալ, քանի որ մարդու գործած մեղքի պատճառով Աստված Իր սուրբ երեսը փակեց: Ադամը դեռ փորձառաբար ուներ Աստծո ներկայության մեծագույն երջանկության, կորուսյալ դրախտի հիշողությունը: Սակայն իր զավակները եւ հետագա սերունդները, ողջ մարդկային ցեղն այլեւս միմիայն հավատի շնորհով պիտի կարողանային այն վայելել (եկեղեցիների վարագույրի փակվելը Մեծ պահոց շրջանում հենց այդ խորհուրդն ունի): Ադամն ու Եվան դրախտից վտարվելուց հետո, ինչպես եւ նրանց ժառանգները` բոլոր մահկանացուներս, այլեւս իրավունք չունեցանք Աստծու երեսը տեսնելու, եւ մարդը Աստծու հետ սկսեց շփվել բացառապես հավատի միջոցով: Սակայն Հիսուս Քրիստոսի հայտնությամբ Աստված Ինքն ընդառաջ դուրս ելավ մարդկային ցեղին, եկավ փնտրելու Իր կորած ոչխարը, եկավ գտնելու Իր իսկ արարչության պսակին` մեղքերի մեջ թաղված, մոլորված մարդուն: Եվ մարդանալով` Աստծո Որդին, թերեւս, դրախտային վիճակը վերականգնեց նախ Իր առաքյալների համար: Ինչո՞ւ եմ առաքյալներին առանձնացնում. որովհետեւ նրանք ոչ միայն ֆիզիկապես ճանաչեցին, այլեւ հոգեպես վայելեցին աստվածային շնորհն ու երանությունը եւ Քրիստոս Աստվածորդու հայտնության ու Նրա Սբ Ավետարանի վկաներն ու քարոզիչները եղան բոլոր ազգերի մեջ: Ուրեմն, առաքյալները, Քրիստոսի հետ շփվելով, Աստծուց ստացան հավատի այն «նվազագույն» տարրերը, որով զորանալով՝ իրենց իսկ կյանքի ընթացքում շուռ տվեցին մարդկային պատմության ընթացքը:
Իհարկե, հավատի ամենատարբեր դրսեւորումներ եղել են եւ կան, եւ ներկա ժամանակներում գիտությանը տիրապետող շատ մարդիկ լավ գիտեն, որ հավատի վրա են հենված ողջ մարդկության կյանքն ու ընթացքը: Եվ իրենք նաեւ գիտեն հավատի հետ «վարվելու ձեւը» եւ այդ հավատի միջոցով, հավատի գործոնը շահարկելով` իրենց սեւ ու սխալ գործերն ամենամեծ ծավալներով առաջ տանելու ձեւը: Ու քանի որ հավատը մարդու ամբողջ էությունն է, սխալ հավատը կնշանակի մարդու ամբողջ էության կորուստ: Ճշմարիտ հավատը միակն է, որովհետեւ Աստվա՛ծ միակն է: Միակ Աստվածը թելադրում է հավատի տարրերը, ուսուցանում է մարդկությանը: Երբ խոսքն ամենակարող Արարչի մասին է, որեւէ գաղտնիք չկա. Արարիչը բացեիբաց հայտնում է Իր մասին: Բայց երբ մարդկային մտքի երեւակայությունն է գործում, այստեղ արդեն գործ ունենք շինծու եւ կեղծ հավատալիքների հետ: Անշուշտ, քրիստոնեության մեջ կա մարդկային մտքի համար անհասանելիի, աներեւակայելիի, «անհավատալիի» հանգամանքը, որն ամենակատարյալ մտքով իսկ չես կարող հասկանալ, այլ միայն՝ հավատով: Ասենք` ոչ մի բանական մարդ ի վիճակի չէր երեւակայել Ամենակարողին՝ խաչի վրա: Պողոս առաքյալն ասում է. «Կորստյան մատնվածների համար խաչի քարոզությունը հիմարություն է, իսկ մեզ` փրկվածներիս համար` Աստծու զորություն» (Ա Կորնթ. Ա 18): Մարդկային բանականությունն անկարող է ընկալել Ամենակարողին, Արարչին, Ամենակալին… խաչի վրա: Բայց այդ խաչով` ամենաանարգ մահվան գործիքով, Ամենակարողը ծնկի բերեց երկրագունդը, եւ սա ամենաառեղծվածային, «ամենաանհավատալի» պահն է քրիստոնեության մեջ, որը, սակայն, իրականություն է: Մահվան գործիք խաչի միջոցով, խաչի մահվան միջոցով Քրիստոսն Իր առաջ ծնկի բերեց միլիոնավոր մարդկանց, եւ քրիստոնեությունը դարձավ մարդկության ամենամեծ, ամենահզոր կրոնն ու հավատը. այս փաստը ոչ ոք չի կարող անտեսել կամ այլ գնահատական տալ: Այստեղ խոսքը նույնիսկ հավատի մասին չէ, այլ իրականության, «թվաբանական» իրականության: Ես հիմա չեմ խոսում այն հավատի մասին, որով պաշտում եմ Քրիստոսին եւ վստահ եմ, որ միակ ճշմարիտ Աստվածն է Քրիստոսը` Իր Հոր եւ Սուրբ Հոգու հետ միասին. սա ի՛մ հավատն է: Խոսքն այն մասին է, որ եթե հավատի հանգամանքն էլ «մի կողմ դնենք», դարձյալ կտեսնենք` Քրիստոսի եւ քրիստոնեության հաղթանակը կայացած փաստ է աշխարհում:
— Պողոս պատրիարք Ադրիանուպոլսեցին այսպիսի տողեր ունի. ուղղափառ հավատը հիմքն ու խարիսխն է բոլոր առաքինությունների: Տե՛ր հայր, իսկ ինչպե՞ս է ձեռք բերվում այն, եւ որտեղի՞ց կարող է մարդն ուսանել ուղղափառ հավատը` մաքուր ու անխառն:
— Ուղղափառ հավատը ձեռք է բերվում Աստծու սրբազան Եկեղեցուց, այն Եկեղեցուց, որ Աստված հիմնեց Քրիստոսի միջոցով: Քրիստոսը խաչվեց, երրորդ օրը հարություն առավ, եւ Իր հրաշափառ հարությունն այն վեմը դարձավ, որի վրա հիմնվեց Իր սբ Եկեղեցին: Այնուհետեւ առաքյալները, Սբ Հոգով զորացած, սկսեցին Ավետարանը քարոզել բոլոր ազգերին: Հատկանշական եւ խիստ կարեւոր է, որ այդ քարոզության ընթացքում առաքյալները չափազանց նախանձախնդիր էին ամենաաննշան թվացող մանրուքների մեջ անգամ: Երբ ուշադրությամբ կարդում ենք Առաքելական եւ Ընդհանրական թղթերն ու ուղերձները, տեսնում ենք, որ նրանք խստագույնս կշտամբում են հերձվածողներին` Քրիստոսի ճշմարիտ վարդապետությունից դույզն-ինչ շեղվելու համար: Կշտամբելու պատճառը երբեմն ուղղակի վարդապետական մի մանրուք է թվում, ինչպես, օրինակ, Հանեսի եւ Համրեսի կամ Պողոս-Ապողոս դրվագները (տե՛ս Առաքելական թղթեր): Եվ սակայն… ոչ մի շեղում` անգամ աննշան: Առաքյալների այս աննահանջ կեցվածքի շնորհիվ է, որ Քրիստոսի ճշմարիտ վարդապետությունը, Նրա Լույս Ավետարանը ժառանգել ենք իր նախնական անաղարտության մեջ: Այսինքն` ուղղափառ հավատը գտնելու համար շատ բծախնդիր քննություն է պետք: Եվ պետք է գտնել այն օջախից, այն աղբյուրից, որտեղից հոսել է նախ՝ Քրիստոսով, ապա` առաքյալներով: Եթե Քրիստոսով ու առաքյալներով չի հոսել, ուրեմն շինծու բան է: Ցավոք, մեր օրերում ուղղափառ հավատ գտնելը, թերեւս, աստվածային մեծ շնորհ է դարձել: Մարդիկ այսօր ինչի ասես, որ չեն «հավատում», ինչ ասես, որ չեն «պաշտում»:
Այսօր ցանկացած մեխանիզմ գործում է հավատի «շարժիչով»: Երիտասարդ տղաները «պաշտում են», այսպես կոչված, թաղային հեղինակություններին, ուզում են նմանվել նրանց, լավ են զգում այդ «հեղինակությունների» բարեհաճությունը վայելելու համար (տեսեք` ուր կարող է հասնել մարդու բարոյական անկումը), եւ սա` Մաշտոց ու Նարեկացի ծնած ազգի մեջ… Իսկ մենք խոսում ենք ուղղափառ հավատի մասին:
Շարունակելի
Հյուրընկալեց Հայկ ԿԱՐԱՊԵՏՅԱՆԸ

Advertisements

Թողնել պատասխան

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Փոխել )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Փոխել )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Փոխել )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Փոխել )

Connecting to %s