ԱՌԱՔԻՆՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ
ՀՈՒՅՍ

Մեր հյուրն է Բյուրավանի Սբ Գրիգոր Լուսավորիչ եկեղեցու հոգեւոր հովիվ Ղազար քհն. ՊԵՏՐՈՍՅԱՆԸ

— Տե՛ր հայր, եբրայեցվոց ուղղված Թղթում Պողոս առաքյալը հավատի սահմանումը տալիս է այսպես. «Ի՞նչ է հավատը, եթե ոչ՝ հուսացած բաների հաստատումը եւ ապացույցն այն բաների, որոնք չեն երեւում» (Եբր. ԺԱ 1): Իսկ ինչպե՞ս կարելի է սահմանել «հույս» եզրը՝ աստվածային երեք գլխավոր առաքինություններից երկրորդը:
— Հույսն աղոթքի մղիչ ուժն է: Իսկ աղոթքը, ինչպես գիտենք, հավատքի հոգին է: Հետեւաբար, հավատքը մեր կյանքում, մեր սրտի մեջ իրագործվում է հույսի զորության շնորհիվ: Ըստ այդմ՝ հույսը, որպես աստվածային առաքինություն, կարող ենք «տեղադրել» հավատքի եւ գործերի արանքում՝ իբրեւ շարժիչ ուժ, իբրեւ մշտապես գործող զորություն, ինչի շնորհիվ հավատքը պտղաբերում է բարի գործեր (հմմտ. Հակ. Բ 14-26, «Հավատ եւ գործ»):
— Սբ վարդապետների կողմից դասվելով աստվածային երեք գլխավոր առաքինությունների շարքը՝ «հույս» եզրը, հավատի եւ սիրո հետ միասին, այնուամենայնիվ, խիստ «մարդկային-հուզական» լիցքեր բովանդակող հասկացություն է։ Տե՛ր հայր, ասացիք՝ հույսը զորության աղբյուր է, որի շնորհիվ պտղաբերում է հավատքը: Իսկ ո՞րն է հույսի սնուցիչը, ինչի՞ շնորհիվ է հույսը վառ ու կենսունակ:
— Թող որպես բառախաղ չընկալվի. հույսն էլ իր հերթին սնվում է հավատով ու սիրով: Ընդհանրապես, աստվածային այս երեք առաքինությունները, որքան էլ իրարից տարբեր, հավերժ անբաժան են, եւ մեկը՝ առանց մյուս երկուսի, պարզապես անհնար է պատկերացնել: Հույսն ամենուր է: Իմաստուն խոսք ունեն մեր պապերը. հիշո՞ւմ եք՝ «Լավությո՛ւն արա, ջուրը գցիր»: Այսինքն՝ երբ մի բարի գործ ես անում, հանգիստ խղճով կարող ես «ջուրը գցել», այն է՝ արածիդ մասին ոչ մեկին չասել, չտարփողել՝ հույսդ դնելով միմիայն ամենատես Աստծու վրա, Ով վստահաբար մի օր կհատուցի քեզ կամ քո զավակներին: Այլ հարց է, որ բարիք գործելիս չպետք է ակնկալել հատուցում ո՛չ այս կյանքի, ո՛չ հանդերձյալի համար, այլ, ինչպես Սուրբ Ավետարանն է ուսուցանում, «Թող քո ձախ ձեռքը չիմանա, թե ինչ է անում քո աջը» (Մատթ. Զ 3): Եվ թող Աստվա՛ծ որոշի՝ արժանի՞ ենք բարի հատուցման, թե՞ ոչ:
— Տե՛ր հայր, սբ Պողոս առաքյալը հռոմեացիներին ուղղված Թղթի 5-րդ գլխում ահա թե ինչ է գրում. «Պարծենում ենք մեր նեղությունների մեջ, քանզի գիտենք, որ նեղությունները համբերություն են բերում, համբերությունը՝ փորձառություն, փորձառությունը՝ հույս»: Եվ ավելացնում է. «Հույսը երբեք չի ամաչեցնում»: Ի՞նչ փորձառության մասին է խոսքը:
— Իսկապես հետաքրքիր «սանդղակ» է ներկայացնում առաքյալը: Չմոռանանք՝ ինքը շատ լավ գիտեր ե՛ւ կյանքը, ե՛ւ հոգեւոր ընթացքը: Ասում է՝ փորձառությունը հույս է ծնում, եւ դա իրոք այդպես է: Բայց հաճախ տեսնում ենք, որ ամբողջ երկրագունդը հեղաշրջած քրիստոնեության փորձառությունն այնքան համոզիչ չէ մարդու համար, որքան, ասենք, նրա կյանքում տեղի ունեցած մի փոքրիկ դեպքը, որ կողքինին կարող է անգամ ծիծաղելի թվալ: Բայց տվյալ մարդու համար այդ դեպքը չափազանց կարեւոր ու համոզիչ է, նույնիսկ իր սրտի մեջ կարող է ամբողջ աստվածային հայտնությանը հավասար դիտվել: Այստեղ է, որ գործ ունենք հավատքի փորձառության հետ, որը «հույս է ծնում»: Ինչո՞ւ։ Հավատքով ապրող մարդն այս կյանքում բազում դժվարությունների է բախվում, Քրիստոսի խոսքով՝ փշոտ, քարքարոտ ճանապարհով քայլում, որոնք էլ նրան դարձնում են հավատքի առումով փորձառու, եւ այդ փորձառությունից էլ ծնվում է հույսը: Որովհետեւ մարդն իր փորձով իսկ տեսնում է, որ ով Աստծուն հուսաց, ամոթով չմնաց:
— Տե՛ր հայր, հույսի հակադիր բեւեռը հուսահատությունն է, որը Եկեղեցու վարդապետները մեծ մեղք են համարում: Ինչո՞ւ… Չէ՞ որ մարդն ի զորու չէ հաղթահարելու իր կյանքի ճանապարհին հանդիպող բոլոր արգելքները, եւ հաճախ հուսահատությունը ծնվում է պարզապես անզորությունից, մարդու բնության տկարությունից:
— Սովորաբար մարդը ե՞րբ է հուսահատվում. երբ որ սին հույսեր է փայփայել: Այսինքն՝ մարդը սխալ հավատք ուներ, կեղծ հույսեր ուներ, որոնք էլ ծնեցին հուսահատություն: Այսպիսով՝ կեղծ, շինծու, սին ու սխալ բաների վրա դրված հույսը վաղ թե ուշ հուսալքություն է ծնում, եւ մարդն ընկնում է մեղքի մեջ, որովհետեւ քրիստոնյան իրավունք չունի իր հույսի «էպիկենտրոն», իր հույսի աղբյուր դարձնել մեկ այլ բան՝ բացի Աստծուց: Սբ Երեմիա մարգարեն ասում է. «Թող անիծյալ լինի այն մարդը, ով իր հույսը կդնի մարդու վրա՝ ապավինելով նրա մարմնին ու բազկին… Նա կլինի ինչպես վայրի մոշին անապատում եւ երբեւէ բարիք չի ճաշակի»: Այսինքն՝ Աստծու խոսքն ասում է, որ սխալ նպատակակետին (տվյալ դեպքում՝ մարդուն) ուղղված հույսն անպայման հուսահատություն է բերելու: Եվ այդ խոսքերից հետո մարգարեն անմիջապես շարունակում է. «Բայց թող օրհնյալ լինի այն մարդը, որ հույսը Տիրոջ վրա կդնի, եւ Տերը նրա հույսը կդառնա: Նա կլինի ինչպես հոսող ջրերի մոտ աճած ծառ եւ իր արմատները կձգի դեպի ջրերի հոսանքը… եւ չի դադարի պտուղ տալուց» (Երեմ. ԺԷ 7-8):
Բայց մարդիկ էլ կան՝ Աստծուն իրականում չհուսացողներ, ովքեր նեղության մեջ հայտնվելով՝ կեղծավորությամբ բողոքում են, թե՝ ահա այսպես, այսպես, ես հույսս դրել էի Աստծու վրա, բա ո՞ւր է Աստված, բա որ կար, ինչո՞ւ այսպես եղավ՝ մոռանալով, որ իր եղած-չեղած հույսը դրել էր մարդու վրա, այլ ոչ թե Աստծու: Եվ գիտե՞ք՝ անհավատ մարդը սովորաբար ավելի պահանջկոտ է դառնում Աստծուց իր նեղության մեջ, իսկ հավատացյալը հավերժորեն խոնարհ է Աստծու առաջ: Եվ մի բան էլ եմ ուզում ավելացնել. Աստծու հավատքով ապրող մարդը ոչ թե մի պահ կամ ժամանակի ինչ-որ մի հատվածում պիտի հուսա Աստծուն, այլ հավերժաբար: Մի օր, երբ ես փոքր էի, տատս մի հետաքրքիր պատմություն պատմեց՝ շատ բնորոշ մի օրինակ «հույսի» մասին։ Հայրենական մեծ պատերազմի տարիներին իր մայրը երեք անգամ ստացել է ռազմաճակատում գտնվող իր ամուսնու «սեւ թուղթը»: Բայց ինքը ջերմեռանդորեն աղոթել է ամեն օր՝ հույսն Աստծու վրա դրած: Եվ գիտեք՝ ամուսինը վերադարձել է… Տեսե՛ք, թե ինչ կարող է անել ճշմարիտ հույսը՝ Աստծուն ապավինած մարդու հույսը։ Ուրեմն՝ պետք է հուսալ, որ Աստծուն ապավինած Հույսն ամոթով չի թողնելու նաեւ Ահեղ դատաստանի ժամանակ եւ վարձատրվելու է առատորեն…
— «Հույսդ մարդկանց վրա մի՛ դիր,- ասում է Գեմբացին,- քանի որ տկար են ու մահկանացու, նույնիսկ եթե օգտակար են քեզ ու սիրելի: Նրանք, որ գաղափարակից են քեզ այսօր, վաղը կարող են հակընթաց լինել քեզ, որովհետեւ մարդիկ դյուրափոփոխ են քամու պես: Այլ ամբողջ հույսդ Աստծու վրա դիր միայն, թող Նա լինի քո սերն ու երկյուղը. Նա կպատասխանի քո փոխարեն եւ կանի այն, ինչը որ լավագույնն է քեզ համար»:
Տե՛ր հայր, այս ամենն արդյո՞ք նշանակում է, որ ընդհանրապես չպիտի հույս դնել մարդկանց վրա, նույնն է թե՝ վստահել նրանց…
— «Հույս» եւ «վստահություն» եզրերը, շատ նման լինելով իրար, նույնը չեն՝ իրենց բառիմաստային խորքով ու նրբերանգներով: Ամեն մարդ ունի իր արժանիքների համեմատ վստահություն՝ իր կյանքով ապացուցած: Շփվելով մարդկանց հետ, անշուշտ, ամեն մեկին իր չափով պետք է վստահել: Ասածս չի վերաբերում հայտնի ստախոսներին ու խաբեբաներին: Բայց չմոռանանք նաեւ մեր Տիրոջ խոսքը Հովհաննու Ավետարանի մեջ. ասում է, որ Ինքը ոչ մի մարդու չէր վստահում, որովհետեւ գիտեր մարդկանց ներքին էությունը: Քրիստոսը շատ լավ էր ճանաչում մարդկանց, գիտեր նրանց տկարությունները, նրանց անկայունությունը: Հետեւաբար, ամեն մարդու հանդեպ, իր արժանիքների համեմատ, վստահություն տածենք, պատիվ ու հարգանք մատուցենք, բայց հույսներս Աստծու վրա դնենք: Այլ խոսքով՝ հույսը չի կարող «երկրային հասցե» ունենալ, այլ միայն՝ երկնային…
— Տե՛ր հայր, ժողովրդական իմաստությունն ասում է՝ «Հույսը վերջինն է մահանում», իսկ քրիստոնեական վարդապետության համաձայն՝ հույսը բնավ չի մահանում. այդպե՞ս է։
— Քրիստոնեությունն իր մեջ ունի մի գերբնական հայտնություն: Նրա մեծագույն հաղթանակն է (միշտ պիտի հիշենք)՝ «Քրիստոս յարեաւ ի մեռելոց»։ Մեր հույսը, ուրեմն, հավիտենական կյանքի համար է: Քրիստոսն ասաց. «Նախ խնդրեցե՛ք Աստծու արքայությունը եւ Նրա արդարությունը, եւ այդ բոլորը Աստված ձեզ ավելիով կտա» (Մատթ. Զ 33): Ուրեմն, մեր հույսը պիտի լինի Աստծու վրա, որպեսզի մեզ Երկնային թագավորությանն արժանացնի: Իսկ հավիտենական կյանքն ավելի կարեւոր է, քան այս ժամանակավոր, անցողիկ կյանքը:
— Ըստ այդմ, տե՛ր հայր, կարելի՞ է ասել՝ հուսահատությունն արդեն իսկ հարության հավատի մերժումն է:
— Միանշանա՛կ: Հուսահատությունը ե՞րբ եւ ինչի՞ց է ծնվում: Այն գիտակցությունից, որ չկա մեկը, ում վրա հույսդ դնես: Բայց նման մտայնությունն ինքնին արդեն վիրավորանք է Արարչի հանդեպ: Չէ՞ որ Աստված ոչ միայն արարեց ամենքիս, այլեւ խնամեց, գուրգուրեց մեզ, ավելին՝ Իր Սրբազան Որդուն ուղարկեց, որ խաչ բարձրանա մեզ համար: Հետեւաբար Նա է արժանին, եւ Նրան պետք է հուսանք:
— Սբ Հովհան Ոսկեբերանն ասում է. «Սատանան մեղավորներին հուսահատությամբ առավել է կործանում, քան այլ մեղքերով, եւ թույլ չի տալիս զղջալ, ապաշխարել ու խոստովանել գործած մեղքերը»: Այդպե՞ս է։
— Անհուսությունը տարբեր է լինում: Մեկն այն է, երբ մարդը չի հավատում Արարչի գոյությանը, եւ քանի որ չի հավատում, չի էլ կարող հույս դնել Աստծու վրա: Մյուսն այն է, երբ մարդը կարծես թե ճանաչում է Աստծուն, հավատում է, աղոթում է, սակայն հույս չունի, որ Աստված կարող է ներել:
— Այսինքն՝ Աստծո ողորմածության մեծությունն ու անհունությունը չի կարողանում ընկալել…
— Ճիշտ կլինի ասել՝ չի գնահատում, քանիզի որեւէ մեկն ի զորու չէ ամբողջովին ընկալելու Աստծո ողորմության չափը: Սակայն ընդունել, գնահատել պարտավոր ենք բոլորս: Սբ Գրիգոր Նարեկացին ասում է. «Ե՛վ զղջումը ուժգին, ե՛ւ մեղանչումն անսանձ, մոլագար՝ կորստաբեր են հավասարապես»: Կորստաբեր զղջման վառ օրինակը Հուդայի զղջումն է. ո՞ւմ էր պետք նման զղջումը: Ճիշտ եք նկատել, որ այս տեսակ հուսահատությունը հենց հավատացյալ մարդկանց մեջ է առավել տարածված. նրանք գիտեն, որ կա Աստված, գիտեն, որ մեղքերի թողություն կա, որ Քրիստոսը խաչի վրա փրկություն տվեց, սակայն կասկածում են՝ կարո՞ղ է Աստված ներել: Բայց դու ո՞վ ես, որ կասկածում ես Տիրոջ արյան սրբագործությանը: Քրիստոսի արյան մի կաթիլն անգամ անասելի զորություն է իր մեջ ամփոփում, որը կարող է սրբել ցանկացած մեղք: Բավական է, որ մարդ մեկ անգամ ճշմարիտ հավատքով ու հույսով ապավինի Քրիստոսին, հույսը Տիրոջ վրա դնի, անմիջապես Քրիստոսի զորությունն իրեն կարող է հեղաշրջել եւ մեկ վայրկյանում փոխել ամեն բան, ներել ու ջնջել բազում մեղքեր, ինչպես որ Եսայու մարգարեության մեջ Աստված ասում է. «Ե՛կ դատի նստենք. եթե քո մեղքերը կարմիր են որդան կարմիրի պես, բրդի պես կսպիտակեցնեմ: Հույսդ Ի՛նձ վրա դիր»: Ամենակարողի համար անհնարին ոչինչ չկա։
Շարունակելի
Հյուրընկալեց Հայկ ԿԱՐԱՊԵՏՅԱՆԸ

Advertisements

Թողնել պատասխան

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Փոխել )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Փոխել )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Փոխել )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Փոխել )

Connecting to %s